قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى ) — الصفحة ٢٤

حاشيهء قانون

امين الدولة ابن تلميذ

حاشيهء قانون

موفّق الملك امين الدّوله ابو الحسن هبة اللّه بن ابى العلاء صاعد بن ابراهيم بن التلميذ مصرى بغدادى در فنّ طبّ و معالجه و تشخيص يگانه بود . تأليفات و حواشى او نشانگر فضل و كمال او در طبّ است . او تا اواخر عمرش با بيمارستان عضدى بغداد همكارى مىكرد و در آنجا فرصت تجربيات فراوان طبّى به دست آورد . علاوه بر انجام خدمات طبّى در دستگاه خلفاى عباسى ، در اوايل زندگانىاش براى مدّتى نيز در ايران اقامت داشت و در آنجا نيز در دربار پادشاهان خدماتى انجام داد . ابن تلميذ فقط در زبان عربى تبحّر نداشت ، بلكه در زبان‌هاى سريانى و فارسى و يونانى نيز مهارت داشت و شاعر و اديب و خوشنويسى بلندپايه بود . ابن ابى اصيبعه بسيارى از اشعار وى را نقل كرده است .

در كتاب‌هاى تاريخ رويدادهاى متعدّد تشخيص و معالجهء موفق او را نوشته‌اند .

مريضى به وى گفت كه در گرما به جاى عرق از بدن او خون بيرون مىآيد . ابن تلميذ از قريب پنجاه شاگرد حاضر در مجلس درس خود خواست كه بيمارى را تشخيص دهند .

هيچ شاگردى نتوانست علّت مرض را بيان كند . ابن تلميذ تجويز كرد كه مريض نان جو با هليم بادنجان خالى بخورد . پس از سه روز مصرف بيمارى او از بين رفت . چون شاگردان پرسيدند ، گفت كه خون مريض خيلى رقيق شده بود و به خاطر گشادگى مسامّات بيرون مىآمد . ازاين‌رو براى غليظ كردن خون و تنگ ساختن مسامّات اين غذا را به وى دادم و مفيد واقع شد . زنى با بچّه‌اى در بغل وارد مطب او شد . همين‌كه ابن تلميذ بچّه را از دور ديد ، علّت را سنگ مثانه و سوزش ادرار تشخيص داد و پاسخ زن مثبت بود . پس از رفتن او شاگردان دليل اين تشخيص را پرسيدند ، ابن تلميذ گفت كه اگر ناراحتى ورم طحال يا جگر مىبود از رنگ بدن و چهرهء بچّه ظاهر مىشد . امّا ديدم كه بچّه محلّ ادرار را مىخارد و سر انگشتانش ترك دارد و ذهن من فورا متوجّه شد كه