الفهرست ( فارسى ) — الصفحة ٦٢٦
مذاهب مردم چين و شمهء از اخبار آنان
چيزهاى پرارزشى كه خادمان سائر پادشاهان در وقت شرفيابى بايد با خود داشته باشند بشان بود كه عبارت از تكه‌هائى از شاخ حيوانى است كه نقشهائى بطور طبيعى دارد ، و بها هر وقيه « 1 » از آن پنج من « 2 » طلاست . ولى پادشاهى كه اكنون حكومت دارد ، آن را ملغى نموده و مقرر داشته است كه هنگام شرفيابى بايد كمربندى از طلا و امثال آن داشته باشند ازاين‌جهت آن شاخ از ارزش افتاده و هر وقيه معادل يك وقيه طلا يا كمتر است .
راهب گويد : موضوع آن شاخ را كه پرسيدم فلاسفه و علماء گفتند اين حيوانى كه داراى چنين شاخى است ، وقتى كه بچه مىگذارد هنگام بيرون آمدن بچه از رحم چشمش بهر حيوانى كه افتد صورت آن حيوان در شاخ بچه نقش مىبندد .
و بيشتر اين نقشها صورت پشه و ماهى دارد . گفتم مىگويند آن حيوان كرگدن « 3 » است ، گفت چنين نيست ، و آن حيوان از چهارپايان همان مملكت بوده و بقولى از چهارپايان هندوستان است و صحيح هم همانست « 4 » .
راهب مىگفت ، در هر شهر از شهرهاى چين چهار امير مىباشد كه يكى - لانجون - بمعنى امير الامراء ، و ديگرى نامش صراصيه يعنى رئيس قشون است ، و نام جايى كه بت بزرگ در آنجا بوده ، و جايى كه در آن بزرگترين بتهاست كه تمثال بغبور مىباشد ، عزاز « 5 » است و در زمين خانقون « 6 » قرار دارد . و از شهرهاى چين جنجون ، و سيبون ، و جنبون است « 7 » و معنى بغبور به زبان چينى پسر آسمان بوده . يعنى از آسمان فرود آمده و اين را ، جيكى چينى نيز كه در سال سيصد و پنجاه و شش آمده بود به من گفت .
از راهب درباره مذهبشان كه سؤال كردم گفت ، بيشتر ثنوى و سمنى هستند و عوام پادشاه را پرستش كنند و تمثال او را گرامى دارند ، و خانه بزرگى در شهر بغران « 8 » دارد كه در حدود ده هزار ذراع مكعب بوده و ساختمانش از سنگ ، و آجر ، و طلا ، و نقره است ، و مسافر پيش از رسيدن به آنجا انواع بتها و تمثالها و صورتهاى تخيلاتى را مىبينند كه موجب
( 1 ) وقيه - هفت مثقال و چهل درهم است ( اقرب الموارد ) . ( 2 ) من - شرعا يك‌صد و هشتاد مثقال - و عرفا دويست و هشتاد مثقال است ( اقرب الموارد ) . ( 3 ) كرگدن - حيوانى است در هند كه جثه فيل دارد و مانند گاو و از آن بزرگتر ، و داراى سم و يك‌شاخ است ( اقرب الموارد ) . ( 4 ) در اين فصل نيز كلمهء ( قال ) مكرر آمده كه ما آن را از قلم انداختيم . ( 5 و 6 و 7 و 8 ) اين شهرها را نيافتيم .