الفهرست ( فارسى ) — الصفحة ٧١
يكى از دلائل ديگر كه پايه‌گذار نحو ابو اسود دوئلى است
يكى از دلائل ديگر كه پايه‌گذار نحو ابو اسود دوئلى است
يكى از دلائل ديگر كه پايه‌گذار نحو ابو اسود دوئلى است
محمد بن اسحاق گويد : در شهر حديثه « 1 » شخصى بنام محمد حسين معروف بابن بعره بود كه كتاب جمع‌آورى مىكرد ، و خزانهء پر از كتابهاى عربى زيادى در نحو و لغت ، و آداب ، و كتابهاى قديمى داشت كه من مانند آن را نزد كسى نديده بودم .
من بارها نزد او رفته ، و با او همدم و مأنوس بودم ، و او نفرتى داشت ، از اينكه چيزهاى خود را به كسى نشان دهد . و از بنى حمدان بيمناك و هراسان بود . كتابدانى نشان داد كه وزن آن سيصد رطل « 2 » و محتويات آن عبارت بود از : پوست گوره خر ، و صك ، و كاغذهاى مصرى ، و چينى ، و تهامى ، و پوست شتر و كاغذهاى خراسانى با حواشى و تعليقات از ( لغت ) عرب ، و قصيده‌هاى يك‌دانه و مفردى از اشعار عرب ، و چيزهائى در نحو ، و حكايات ، و اخبار ، و اسمار « 3 » ، و انساب ، و سائر علوم عرب و غير عرب ، و نام مردى از اهل كوفه را برد كه من فراموش كرده‌ام ، گفت : اين شخص در جمع‌آورى ، و بدست آوردن نوشتجات قديمى حرصى داشت ، و همين‌كه اجلش سر رسيد ، برعايت دوستى كه با من داشت ، و نيكوئيهائى كه من درباره او كرده بودم ، و هم عقيدگى كه در مذهب با هم داشتيم ، چه او نيز از شيعيان بود ، تمام اين‌ها را به من بخشيده است .
من تمام آنها را ديده ، و زير و رو كرده ، و شگفت‌انگيز چيزهائى را در آنها مشاهده نمودم و با آنكه گذشت زمان كار خود را كرده و آنها را پلاسيده ، و پوسانده ، و تحريفاتى در آنها ايجاد كرده بود . باز در يكايك آن جزوه‌ها ، نوشته‌ها ، ولوله كتاب‌ها امضاهائى از علما ديده مىشد كه نام نويسندگان آنها را تصريح ، در زير هر امضائى پنج شش نفر خط همديگر را گواهى كرده بودند .
از جمله : قرآنى به خط خالد بن ابو هياج ، از اصحاب على عليه السلام « 4 » ديدم ، كه بعدها آن قرآن بابو عبد اللّه بن حانى رحمة اللّه رسيد . و نامه‌هائى به خط امام حسن به امام حسين « 5 » عليهما السلام و امانات و عهدنامه‌هائى به خط امير المؤمنين على عليه السلام ، و خط سائر كاتبان پيغمبر صلعم « 6 » در آن ديده ، و نوشتجاتى نيز در نحو ، و لغت ، از علماء مانند ابو عمرو بن علاء ، و اصمعى .
( 1 ) حديثه نام چندين شهر و قصبه است مانند حديثة الموصل كه شهر كوچكى است در جهت شرقى دجله نزديك ز آب بالا . و حديثة الفرات در چند فرسخى انبار ، و حديثه از قراء غوطه دمشق و در اينجا ظاهرا حديثة الفراتست . ( ر . ك . معجم البلدان ) . ( 2 ) رطل معادل دوازده اوقيه ، و اوقيه چهل درم است ( فرهنگ نفيسى ) . ( 3 ) ف ( و الاسماء ) . ( 4 ) ف ( رضى اللّه عنه ) . ( 5 ) ف ( بخطوط الامامين الحسن و الحسين ) جب ( بخطوط الائمة من الحسن الى الحسين ) . ( 6 ) جب ( عليه السلام ) .