مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٩٩

قسم سوم از فصل دهم ثابت است در بيان حُقنه

فصد ممكن است به اسهال ، پس تقدم به فصد مضر نباشد ، جوابش آن است كه فصل بين التنقيتين لازم است و بعد حركت صفرا خوف بعض امراض مهلكه متوقع ، پس در اين صورت چه ضرور كه با وجوداين احتمالات انسان را تا چند روز مبتلا به آفات داشته شود و در حق او خوف مهالك تجويز نموده آيد .

صنف دوم از نوع اول آن كه امتلا در بعض اخلاط بود

صنف دوم از نوع اول آن كه امتلا در بعض اخلاط بود

و اين هم دو گونه است :

يكى آن كه خلط خون فقط غالب بود ، در اين حالت نيز فصد تنها كافى است و وجه ظاهر ، ليكن واجب است كه خون به قدرى بگيرند كه اعتدال در وى پديد نيايد و هنوز زياده تا در آن باقى باشد كه بند كند و وجهش آن است كه دم مركب الاخلاط است و در خروج او خروج همه اخلاط لازم ، پس هر گاه ديگر اخلاط بر مقادير معتدلهء خود باشند و دم تنها زائد شده اگر اخراج دم بدان حد شود كه اعتدال در وى پديد آيد بالضرور نقصان فاحش از درجهء اعتدال در اخلاط ديگر خواهد افتاد و ذلك ليس بمطلوب .

و اگر گويند چون تزييد اخلاط ناقصه ممكن ، پس گرفتن خون به نوعى كه به اعتدال رسد ممنوع نبود ، جوابش آن است كه مزيد اخلاط ديگر لا محاله منقص دم است و چون خون به درجهء اعتدال رسيده باشد تنقيص او آخر الاشيا است ، به خلاف آن كه هنوز زيادتى در دم باقى بود و جهت تزئيد اخلاط كه به درجه اعتدال بوند و در خروج خون نقصانى در آنها افتاده توجه نموده شود همان قدر خون كه مزيد از قدر معتدل مانده به تكثير اخلاط تنقيص خواهد يافت و استوا در نسبت مطلوب حاصل خواهد شد بىاذيت .

دوم آن كه خلط ديگر از اخلاط ثلاثه غالب بود و اين نيز دو گونه است :

اول آن كه با وجود اغلبيت آن خلط ، دم نيز غلبه داشته باشد و در اين حالت هم جمع در فصد و اسهال و مراعات نارسانيدن هيچكدام از اينها به درجهء اعتدال واجب ، تا عند تنقيتين اعتدال بينهما بىمضرت پديد آيد ، كما ذكر . و استحباب تقدم اينان كه بأيّهما باشد از ضوابط مسطوره مخفى نمانده ثانى آن كه خلطى از اخلاط ثلاثه تنها يا مع آخر غالب شود و دم بر اعتدال باشد و در اين صورت تنقيهء خلط غالب كافى است و به فصد حاجت نه .

نوع دوم اندر امتلا كه به حسب قوت ، يعنى كيفيت اخلاط بود و اين نيز دو گونه است :

يكى آن كه سوء مزاج محوج به استفراغ از باب حرارت بود و در اينجا نظر كنند كه خون ناقص است يا نه ، اگر در خون نقصان باشد به اسهال كفايت نمايند و الا هم فصد جائز بود و هم اسهال .

دوم آن كه سوء مزاج محوج به استفراغ از باب برودت بود و در اينجا اسهال كافى است و فصد غير مجوز ، لأن الفصد يزيد في البرد .

نوع سوم آن كه امتلا به حسب او عبور به قوت بود معا و حكم اين از آنچه در نوعين سابقين گذشت توان استنباط كرد مع لحاظ شرائط و مراتب كه مشروحا بيان يافته .

و علت آن كه سوء مزاج ساذج كدام وقت محوج به استفراغ مىشود تنقيه در وى محض براى كيفيت است ، پس به تكثر استفراغ احتياج نيست ، در بحث خود مضبوط شده ، فلينظر ثَمَّه .

قسم سوم از فصل دهم ثابت است در بيان حُقنه

قسم سوم از فصل دهم ثابت است در بيان حُقنه

بدانند كه عمل احتقان فاضلترين معالجات است در نقص فضول از امعا و جهة تسكين اوجاع كليه و مثانه و اورام آن و جهة قولنج و جذب فضول از اعضاء رئيسه عاليه ، مگر آن كه حُقنهء حادّه مضعف