مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٨٤
فائده اندر بيان احكام نوم روز مسهل
عناب در اين باب قوىتر از طرخون است ، حتى كه ماضغ او تا لحظه ميان شكر و ريگ فرق نمىكند .
و حيلهء ديگر در ستر طعم حبوب آن كه به عسل آلايند و بلع نمايند يا به عسل مقوم يا شكر مقوم غلافى بر آن گيرند و فرو برند يا قيروطى بر آن مالند .
و نيكوترين حيل آن كه دهن را به آب يا چيزى ديگر مملو كنند و بالاى او حب انداخته بلع نمايند .
و جهت رفع خوف قى ، اطراف بربندند و روائح مانعة الغثيان چون رائحهء نعناع و سداب و سفرجل و طين خراسانى كه مرشوش به ماء ورد و قدرى سركه بود ببويانند و فواكه قابضه خورانند بر سبيل امتصاص تا فم معده را قوت دهد و غثيان زائل سازد .
فائده در بيان حالات كه به آن مسهل نتوان داد
فائده در بيان حالات كه به آن مسهل نتوان داد
هر گاه در امعا ثقل يابس بود تا كه اخراج او به حقنه و شياف مليِّنه و امراق مزلقه نكنند مسهل ندهند و كذلك هر گاه كسى را تخمه و بد هضمى بود ، يا اخلاطش لزج ، يا شراسيف او متمدد باشد ، يا در احشاى او التهاب و سدد بود ، تا كه به اغذيهء مليِّنه و حمام و استراحت و ترك محرّكات و مليِّنات اصلاح حالات مزبوره نشود مسهل نشايد داد .
وجه منع اندر تخمه بنا بر فجاجت و غلظت اخلاط صاحب او است و اندر تمدد شراسيف نيز به همين سبب ، چه ، تمدد مذكور بىغلظ ماده نمىباشد و اندر اخلاط لزجه بنا بر تشبّث او است به اعضا .
و ظاهر است كه خلط غليظ و لزج از اثر دوا متأثر نمىشود و مواد صالحه بالضرور برمىآيد و ضرر مىآرد .
اما منع اسهال عند التهاب احشا بنا بر آن است كه التهاب مذكور دليل حدَّت اخلاط و ضعف احشا و توجه مواد به جانب احشا است و در اين حالت اگر بىاصلاح حِدّت اخلاط مسهل دهند خوف آن است كه مواد حادّه حركت نموده بتمامه روى به احشا آرد و ورم پيدا كند .
انتباه از منع مسهل منع مليِّن خفيف لازم نبايد دانست ، چه ، مليِّن خفيف ، التهاب احشا را سود دهد و از تورّم مصئون سازد .
اما منع اسهال عند سدد ، بنا بر منع است مر نفوذ قوت دوا و انحدار مواد را .
و بدانند كه احشائى كه عند اسهال مرور مواد بر آن مىشود ، سدهء همان احشا مانع الاسهال است لا غير .
و بدانند كه اغذيه مليِّنه جهت اصلاح التهاب احشا و كسر حدَّت اخلاط مخصوص است و ماء الشعير در اين كار بىبدل آمده و استحمام منضج تخمه و مسيل اخلاط لزجه و ملطِّف اخلاط غليظ است و جهت تحليل رياح و تمدد شراسيف و تفتيح سدد مخصوص و راحت و ترك محرِّكات مليِّنات و محرِّكات منضج مواد است و به التهاب احشا مفيد .
فائده اندر بيان احكام نوم روز مسهل
فائده اندر بيان احكام نوم روز مسهل
بدانند كه قبل از شروع در عمل ، خواب كردن معين عمل است به شرطى كه دوا قوى بود و الا مبطل يا مضعف آن است ، لأن الطبيعة تهضم الدواء الضعيف عند النوم و بعد شروع در عمل ترك نوم اولى است ، مسهل قوى بود يا ضعيف ، زيرا كه عمل دوا به حركت است أو لنومٍ يلزمه السكون فيمنع عمله .
و اگر گويند در نوم روح به داخل حركت مىكند و بدان سبب اخلاط بتمامها روى به باطن مىنهند ، پس بايد كه نوم به هر حال معين اسهال بود و يقظه بنا بر آن كه حركت روح و اخلاط در آن به خارج مىباشد بايد كه مانع