مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٧٧

فائده در بيان تدبير بعد القى

جوع مانع قى است .

و بدانند كه قى بر نهار خوب نيست مگر مرطوبى را و ديگر كسى را كه به خربق و مقى قويّه قى كند ، چه ، در تقيؤ به مقى قويّه شرط است كه معده خالى از غذا باشد تا از كثرت خروج كه دفعةً افتد خناق نيارد .

و امعا نيز بايد كه از ثقل پاك باشند تا ثقل به معده برنيايد .

و آنجا كه قى بر نهار ممكن نبود طعامى لطيف قليل المقدار توان داد .

و عدم امكان دو وجه دارد : يكى آن كه متقىّء معتاد بدان بود كه وى را بر نهار قى نيايد .

دوم آن كه فم معده به غايت شديد الحس باشد و در نهار تحمل لذع و خربق نتوان كرد .

و بسيار باشد كه رقّت خلط ، عسر قى آرد ، در اين صورت تغليظ او به تناول سويق حب الرمان لازم است .

فائده در تعداد كسانى كه صلاحيت قى ندارند

ضيّق الصدر ، ردىّ النفس مهيا به نفث الدم ، دقيق الرقبه مهيا به حدوث ورم در حلق ، ضعيف المعده ، فربه مفرط غير معتاد به قى ، متعسر القىء .

بدان كه در اينجا خوف آفات از قى بسيار است ، خاصه كه به ادويهء قويه بود ، اما آنجا كه حاجت ضرورى داعى شود و به تدابير سهل و به آسانى قى توان كرد باك ندارد .

و كذلك هر كه را ضعف الدِماغ بود ، يا در چشم و گوش مرضى گرم مادى باشد ، يا در سينه و حجب ورم بود ، قى روا نباشد و به دستور ، حامله را ، بهر آن كه خلطهاى بد از تن ايشان به قى پاك نمىشود و از قوت قى اضطرابى در ايشان پديد مىآيد .

اما قى كه حبالى را خود به خود آيد بند هم نشايد كرد مگر به حسب ضرورة .

فائده در بيان تدبير بعد القى

چون از قى فارغ شود دهن و روى به آب گرم كه ممزوج به سركه باشد بشويند و امتزاج سركه به آب ، جهت ردع مواد است ، تا ماده كه تصاعد كرده از سر فرو آيد و ثقل دور شود و ايشان نيز از ضرر آن محفوظ مانند .

و بايد كه قدرى مططكى به آب سيب بخورانند ، تا معده را قوت دهد و غثيان منع كند .

و اگر تشنگى رو بدهد آب و جلاب ندهند ، زيرا كه اينها مغثىاند ، بلكه به شربت سيب و امثال آن كه با سكنجبين ممزوج باشد دفع آن نمايند .

نفع شربت سيب تقويت معده است و فائده سكنجبين تحليل و تقطيع مواد كه در معده باقى مانده .

و اگر بدل سكنجبين ، شراب ليمو يا شربت حماض كنند بهتر باشد ، زيرا كه سكنجبين خالى از تغثيه نيست و ايضا قدرى ماء ورد و اندكى مصطكى اگر آميزند بهتر است .

و بدانند تشنگى كه بعد قى واقع شود بىتأثير ادويهء حاره دليل كمال تأثير بود و بعد قى تا گرسنگى غلبه تمام نكند غذا ندهند ، خاصه كه قبل از قى غذا خورده باشد .

و بهترين غذا در اين وقت غذاى لطيف سريع الهضم كثير التغذيه است ، چون فروج و مانند آن و مرطوبى را عصافير نواهض بهتر است .

و بعد غذا چيزهاى هاضم بايد داد و شراب‌خوار را سه قدح شراب .

و ايضا بعد قى استراحت لازم است و تدهين شراسيف و استحمام و اين همه جهت دفع اعيا و كلال است و ليكن در حمام مكث نكنند بلكه غسل كرده زود برآيند تا بنا بر خلوّ معده و ضعف او كه از قى شده انصباب رطوبات بر آن نشود .

و هر كه قى حامض كند و معتاد بدان