مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٧٠
فائده اندر احكام جزئيه كه تعلق به اعضا دارد
دِماغ محل حفظ هست و ضعف موضع محجوم لازمهء حجامت مع الشرط است ، لهذا واجب است كه در حجامت نقره اندكى ميل به تسفّل كنند تا منفعت بلا مضرّت حاصل آيد .
و نقره مغاك پسِ سر را گويند .
و حجامت بر كاهل خليفهء باسليق است و نافع وجع منكب و حلق ، ليكن فم معده را ضعيف مىكند ، پس در اينجا بهتر آن است كه قدرى ميل به تصعّد كنند تا بىمضرت باشد .
اما اگر مقصود از حجامت اين محال ، معالجهء نفث الدم و سُعال بود ، تنزل واجب باشد و تصعّد غير مفيد و تقويت فم معده به اشياى مقوّيه در صورت خوف ضعف آن لازم .
كاهل ما بين الكتفين را گويند .
و حجامت بر اخدعين خليفهء قيفال است و نافع ارتعاش الرأس و مزيل اعلال وجه و اسنان و ضرس و اذنين و عينين و حلق و انف و گاه باشد كه پيدا مىكند رعشه در سر در ضعيف دماغان .
اخدعان دو رگ‌اند موضوع بر عنق و مفرد آن اخدع است به خاء معجمه بر وزن افعل .
و حجامت بر ساق قريب است به فصد صافن و در تنقيهء دم و ادرار طمث نفع دارد ، خصوص زنى را كه سپيد و متخلل البدن و رقيق الدم بود . حجامت ساقين نافع‌تر از فصد صافن است در امور مزبور .
انتباه آنچه كه گفته شد كه حجامت نقره خليفهء اكحل است و حجامت كاهل خليفهء باسليق و حجامت اخدعين خليفهء قيفال ، مراد آن است كه در ازالهء امراض اعضائى كه قريب بدين موضع‌اند و فصد رگهاى مذكور بدان مواضع نفع دارد حجامت اماكن مسطوره خليفهء عروق مزبوره است ، نه آن كه خلافت على الاطلاق دارند و قايم مقام آنها هستند ، چه ، ظاهر است كه تنقيهء فصد عام است و تنقيه حجامت خاص ، فلا يقوم بمقامه في الأكثر كذا قال القرشي في شرح القانون .
و حجامت بر قمحوده و بر هامه امراض عين را سود دارد ، چون جرب و بثور و مورسرج و امثال آن ، ليكن ذهن را ضرر دارد و بله و نسيان و رداءت فكر مىآرد و كسانى را كه مبتلا به نزول الماءاند مضر است ، مگر بعض اوقات كه تقاضاى حال واجب كند مىتواند كه مضرّت ندهد .
و بعضى ادعا كرده‌اند كه حجامت اين محال اختلاط عقل و دُوار را نفع دارد و مبطئ الشيب است ، ليكن شيخ رح مىگويد كه فيه نظر فإنها قد يفعل ذلك في أبدان دون أبدان و في أكثر الأبدان تسرع الشيب .
قَمَحْدُوَه به فتح قاف و ميم و سكون حاى مهمله و ضمّ دال مهمله و فتح واو ثمّ الهاء بلندى پسِ سر را گويند كه بالاى نقره است و هامه به تخفيف وسط الرأس است .
و حجامت تحت الذقن ، اسنان و وجه و حلقوم را مفيد است و تنقيه رأس و فكّين مىكند .
و حجامت بر قطن ، دماميل و جرب و بثور فحذ را و نقرس و بواسير و داء الفيل و رياح مثانه و رحم و حكة الظهر را سود دارد .
و قَطَن بالتحريك ميان دو سرين را گويند .
و حجامت بر فحذين از قدام نفع مىدهد ورم خصيتين و خراجات فحذين و ساقين را و از خلف سود مىدهد اورام و جراحات اليتين را .
و حجامت بر اسفل ركبه نفع مىكند ضربان ركبه را كه حادث شده باشد از