مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٦٣
فائده اندر بيان عروق مفصودهء رِجل
در اثناى خروج خون كم مىافتد ، اكثر وقوعش بعد حبس است ، مگر آن كه به افراط گرفته شود ، يا بخار صفرا در بدن كثير بود و به سبب حركت خون بخار به جانب دل رود كه در اين صورت هم اندر اثناى خروج امكان كثرت حدوث غشى دارد .
و آنكه قبل از فصد از راه خوف بىهوش شود بنا بر رقّت روح و ضعف قلب است كه مخنوق ساخته و آنكه از ديدن خون خود يا بيگانه به غشى افتد با وجود عدم خوف از فصد بنا بر ضعف دِماغ خواهد بود يا بنا بر خيال سوداوى و قد شاهدنا كثيراً من الناس كذلك .
و وجه كثرت حدوث غشى بعد حبس و عدم آن حين خروج آن است كه طبيعت و روح عند خروج خون متحرك به خارج مىباشد جهت التحام بَضع و اين معنى مانع غشى است مگر عند افراط خروج .
و هر گاه خون حبس شود طبيعت و روح به جانب قلب متوجه مىشود و روح خود به سبب انتشار و مصاحبت دم از قدر طبيعى كم شده است به تدبير باطن و ظاهر نمىتواند رسيد بالضرور مجتمع مىگردد در قلب و تعطل مىافتد در حواس ظاهرى تا كه به استراحت روح ديگر متولد شود و كفايت مهمات نمايد .
تنبيه
هر گاه در حميات مطبقه و مبادى سكته و خوانيق و اورام عظيمه مهلكه و اوجاع شديده فصد كنند و قبل از آن كه خون به قدر حاجت بگيرند و غشى افتد باك نبايد داشت ، تدارك غشى بايد كرد و باز بايد گرفت تا كه مقدار مطلوبه برآورده شود ، ليكن اجازت بر اين عمل در صورتى است كه قوت قوى باشد و الا فلا .
فائده اندر بيان فصد شرائين كه در دست واقع است
فائده اندر بيان فصد شرائين كه در دست واقع است
بدانند كه در دست راست بر پشت كف ما بين سبابه و ابهام شريانى است كه او را جهت اوجاع مزمنه كبد و حجاب مىكشايند و نفع عجيب مىدهد .
جالينوس درد جگر داشت در خواب مأمور بدين علاج شده و به عمل آن منتفع گشته از آن بعد فائدهء مذكور ناشى شده و تجارب مقرون آمده .
و معلوم است كه التحام بَضع شرائين كه دور از قلب‌اند تعسّر ندارد و فصد آن مخوف نيست .
و ايضا شريانى ديگر است مائل‌تر از شريان مذكور به سوى باطن كف دست و منفعت فصد آن قريب به منفعت آن است .
فائده اندر بيان عروق مفصودهء رِجل
فائده اندر بيان عروق مفصودهء رِجل
و آن چهار وريداند :
يكى از آن صافن است و وى بر جانب انسى كعب آمده ، رگ بزرگ ظاهر است و معنى صافن سليم است و چون اين رگ زير خود و پهلوى خود شريانى و عصبى ندارد مسمى بدين اسم نفع گشته .
فصد آن ، آن است كه استفراغ دم كند از اعضائى كه تحت كبداند و اماله وى نمايد از نواحى اعضاى عاليه به سوى سافله ، از اينجا است كه در امراض دمويّهء دِماغيه تقدم فصد آن مستحسن دانسته‌اند ، چنانچه قرشى در بحث سبات كه شيخ اشارت كرده به فصد قيفال و صافن مىگويد كه فصد صافن و حجامت ساق در آن وقت به كار توان بست كه ماده در اول تصعّد باشد و آخر تصعّد قيفال بايد كشود ، اما هر گاه ماده در سر مستقر شود و منقطع الصعود گردد اولى آن است كه عروق جبهه كشايند و بر نقره حجامت نمايند .
و ايضا در شرح اسباب و علامات در بحث ماليخوليا كه سببش امتلاى تمام بدن باشد مىنويسد بدون قيد اول تصعّد : و فصد الصافن أولى من القيفال ، ليكون الانجذاب إلى مكان أبعد و خاصة في