مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٨
فائده در بيان احوالى كه احتراز از فصد در آن واجب است
اقلاع تپ كند .
اما در روز اول و دوم اگر فصد كرده شود افراط نشايد كرد بعدم توقع النضج فيه .
و آنچه گفته‌اند و ما نيز در اوائل نوشته‌ايم كه مادهء خون در اخراج ، محتاج نضج نيست نقص به اين قول ندارد ، زيرا كه اخراج ديگر است و تكثير در اخراج ديگر بر آوردن خون هم اندر اول روز مجوز است و ليكن بسيار برآوردن تا مادهء دم نضج بيابد غير مجوز است و چون كه خون حار رطب است ، در دو روز ، نضج او تمام مىشود ، اگر از امتزاجات و موانعات خالى باشد .
فائده در بيان احوالى كه احتراز از فصد در آن واجب است
فائده در بيان احوالى كه احتراز از فصد در آن واجب است
بدانند كه در مزاج شديد البرد اجتناب از فصد لازم است ، بهر آن كه در چنين مزاج خون كم مىباشد به غايت و بلغم غالب مىبود و با چنين حالت فصد جائز نباشد .
و كذا در بلاد شديد البرد ، بهر آن كه در چنين شهرها خون متكاثف مىباشد و قليل الحجم .
و ايضا اگر فصد كنند برد مستولى شود و در بدن غوص كند ، بنا بر نقصان حرارت كه لازمهء تنقيص دم است ، از اينجا است كه در سرماى شديد تبرى از آن كرده‌اند و كذا عند وجع شديد ، بهر آن كه اوجاع شديد ، قوى التحليل‌اند روح را و شديد الإضعاف‌اند قوت را و در اين حالت فصد مزيد ضعف روح و قوت خواهد شد .
و ايضا در وجع شديد ، مواد و طبيعت متوجه به جانب عضو وجيع مىباشد و فصد مواد را به جانب خود مىكشد و اين معنى باعث اختلال طبيعت و انجذاب مواد مىشود و مفضى به مفاسد مىگردد .
اما هر گاه خوف آن باشد كه وجع محدث ورم مىشود در عضوى شريف ، يا در عضوى رئيس ، يا در عضوى كه مجاور اعضاى شريف است ، يا وجع به سبب ورم اعضاى باطنه باشد ، پس در اين وقت حسب رخصت اطبا به شرائط موصوفه ، فصد روا است ، كما فى ذات الجنب و غيره و كذا بعد استحمام محلل ، بهر آن كه افراطِ نقصان روح خواهد شد .
و كذا عقب جماع ، خاصه كه با انزال بود ، بهر آن كه به سبب حركات بدنيه و نفسيه كه لازمهء جماع است تحليل كثير در روح مىافتد ، پس اگر مع الانزال باشد تحليل مفرط خواهد افتاد ، بنا بر كثرت خروج روح با منى .
و كذا در سن كمتر از چارده سال مهما امكن ، بهر آن كه در اين هنگام رطوبات سهل التحلّل است و خون هنوز متين و كثير نشده است و غلبهء بلغم را است و مع ذلك افتفار به نمو بيشتر است و به اين حالتها فصد روا نبود .
و ليكن هر گاه حاجت قوى داعى شود و از فصد گزير نباشد توان كرد اگر سخت آبادان و عضلها سخت و رگها وسيع و ممتلى و لون بدن سرخ بود .
و فصد كه به احداث كنند به تدريج بايد كرد و نخست خون كمتر بايد گرفت تا كه طبيعت به اخراج دم الف كند و بىضرر باشد .
و كذا در سن شيخوخت مهما امكن ، بهر آن كه در اين سن خون كمتر مىشود و ضعف قوىتر مىگردد ، مگر آن كه حاجتى قوى داعى بود ، يا شيخى باشد تن آبادان و پر قوت و سخت گوشت و سرخ رنگ كه در وى فصد جائز باشد ، اما افراط نشايد كرد قطعا ، زيرا كه افراط در آن گذشت كه در شبان جائز نيست مگر به ضرورت ، چه جاى شيخان .
و كذا در سخت لاغران و سخت فربهان و كاواك بدنان و سپيدپوستان سست گوشت و زرد