مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى ) — الصفحة ٤١٩
وضع القدمين في الماء الحار
هر گاه حسب ضرور شافهء مخدِّر به كار برند بايد كه رشتهء قوى بدان شافه مربوط باشد تا عند الحاجت وى را بتوان كشيد ، چه گاه باشد كه بعد تحمل وى از شدت تخدير آنقدر طبع قبض مىشود كه شافه را هم دفع نمىكند تا روزها .
و ايضا چون داشتن اين شياف تا دير ، غير مناسب است بايد كه يگان ساعت بدارند پس بكشند و ظاهر است كه اين امر بى ربط رشته امكان ندارد .
و به دستور شيافات كه در رحم مستعمل كنند جهت تقبّض و حبس ، ربط رشته در وى نيز مستحسن است .
فتيله
فتيله
آن كه چيزى مستطيل ساخته و در قُبُل يا دُبُر يا در گوش يا در بينى يا در جراحت نهند .
آبزن
آبزن
به مدّ همزه ، حوضى است مطوَّل به قدر طول انسان ، كه در حمام‌ها بنا مىكنند و به آب خالص يا به آب ادويه آن را مملو مىسازند حسب الحاجت ، پس مريض را در آن مىنشانند يا مضطجع مىسازند ، به هر وجه كه اسهل در مطلوب باشد و به دستور ، گاهى جهت نقل او از مكانى به مكانى ، آبزن مىسازند از فضه ، يا نحاس و مانند آن و براى محافظت هوا سرپوشى بر آن مىپوشند و به قدر برآوردن سر ، آن را مقوّر مىنمايند ، تا مريض در آن مىنشيند و سر خود از آن سوراخ بيرون آرد جهت جذب نسيم و تا كه مقصود باشد ، نشسته ماند در آن .
بالجمله آنچه از توصيف وى گفته شد اگر بدين وصف ميسّر آيد بهتر است و الا در هر ظرف كه باشد حسب الضرور توان كرد ، به نهجى كه موضع معلول در آن باشد .
فائده
فائده
آبزن كه براى قولنج استعمال كنند بايد كه آب در وى آنقدر باشد كه چون مريض بنشيند آب از محل وجع تجاوز نكند و اين بهتر است كه تا اعضاى فوقانى مسترخى نشوند و بر دفع ماده كه ماتحت وى است چيره بوند .
و شك نيست كه آبزن عضو مستغرقٌ فيه را مسترخى مىسازد ، لهذا تحليل و تسكين مىدهد ، پس در قولنج ، اعضا را كه فوق معاى مأوف باشند از استغراق كردن در آبزن احتراز ضرورى باشد .
و ايضا بدانند كه هر گاه آبزن جهت امراض مثانى به كار برند به دستور بايد كه آب از ناف بالا نباشد لما ذكر .
و آنجا كه دادن مُدرّات لازم باشد اگر در حين نشستن در آبزن آن را بنوشانند زودتر عمل كند .
و قلّت و كثرت و فتور آب آبزن حسب احتمال طبيعت مريض و احتياج بدان بايد كرد .
وضع القدمين في الماء الحار
وضع القدمين في الماء الحار
اين عمل را به پارسى پاشويه گويند و جهت جذب بخار از اعلا به اسفل نيكو تدبيرى است ، لهذا در اكثر اقسام صداع سود مىدهد عاجلا .
و ايضا جهت جلب بقيهء حرارت حمى و اعانت كردن بر تعريق نفع تمام دارد لهذا چون تپ فاتر مىشود و مىدانند كه تا دير اثر او خواهد ماند اين عمل مىنمايند زودتر اثر مىبخشد .
و همچنان كه نهادن پاىها در آب گرم سود دارد نهادن دست‌ها نيز در جذب حرارت از تنور بدن اثرمند است .
اكنون چند چيز كه بيان وى در اين موضع ضرورى است گفته آيد و از آن چيزها :
يكى آن است كه ظرف ، عميق بايد ، به نهجى كه چون پاى در آن نهند تا زانو مستغرق تواند شد .
دوم آن كه اثناى اين عمل بايد كه بر سرير بلند نشينند و پاىها را در آب مسترسل سازند و نشايد كه بايستند ، چه عند قيام ، بنا بر تمدد عروق و ضيق مجارى ، انجذاب بخار كما ينبغى نمىتواند شد .
سوم آن كه تپ وى فتور باشد در وقت فتور به كار برند ، نه در وقت شدت و غلبهء حرارت كه در اين حالت بنا بر