مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٩
الفزع في النوم ، يعنى ترسيدن در خواب
و تدبيرش تدهين بدن است و به تدريج ماليدن و به آب گرم ، خاصه كه زردچوبه در آن جوشانيده باشند غسل دادن .
پنجم آن كه به سبب سوء مزاج دماغ و فساد روح نفسانى باشد و اين مقدمهء صرع بود و در اوائل ماه بيشتر افتد .
علاجش آن كه جندبيدستر بويانند و اگر قدرى بخورانند هم نيكو بود .
و ديگر تدابير همان است كه در ريح الصبيان گفته شد حسب حاجت اختيار نمايند .
اكنون تدابير و ادويهء منوِّمه و مسكِّنه كه جامع النفع باشد ذكر كنم :
بايد دانست كه در ارجوجه طفل را جنبانيدن جليل الاثر است .
و اشتغال به لعب و مانند آن به غايت مفيد .
و آنجا كه طبع قبض بود شياف ملائم نرم كردن نافع .
و بسيار باشد كه هيبت و ترسانيدن در ذى تميّز فائده تمام دارد ، اما ترسانيدن به نوعى شديد و سخت نباشد كه موجب آفت ديگر شود .
و اگر اين چيزها كفايت نكنند تخم خشخاش و تخم كاهو و شاهدانه بريان كنند و در كيسه دارند و پيوسته طفل را ببويانند و نزد بالين او نهاده دارند .
و روغن خشخاش با روغن كاهو ميان صدغين و بر تارك سر و بر مهره‌هاى پشت بمالند .
و اگر قوىتر خواهند قدرى پوست خشخاش در آب تر كرده نقوع آن گرفته با قدرى نبات دايه را بدهند و اگر طفل را هم خورانند مجوز است .
و به دستور شيرهء تخم خشخاش در طعام خورانيدن خواب مىآرد .
و اگر از اين تدابير مقصود بر نيايد اين دوا بدهند كه قوى العمل است در تنويم و تسكين اطفال .
صفت آن : حب السمينه ، جوز جندم ، خشخاش سپيد ، خشخاش اسود ، بزر كتان ، بزر الفرفخ و بزر لسان الحمل ، بزر الخس ، انيسون ، بزر الرازيانج ، كمون ، بزر قطونا ، جمله برابر بگيرند و هر واحد را جدا جدا اندكى بريان كنند و سواى بزر قطونا همه را نرم بكوبند و به هم آميزند و هم چند جمله شكر اندازند و طفل را بخورانند ، شربتش تا دو درم است .
و اگر خواهند كه اين دوا در غايت قوت تنويم باشد ، بايد كه افيون مقدار ثلث جزء يك دوا يا از آن هم كمتر بيفزايند در اين ادويه .
و بدانند كه دواى مذكور به غايت مؤثّر است و بزرگان را هم سودمند و خواب مىآرد ، اما از آنجا كه سبب بىخوابى فساد روح نفسانى باشد و منذر به ريح الصبيان است نشايد داد .
الفزع في النوم ، يعنى ترسيدن در خواب
الفزع في النوم ، يعنى ترسيدن در خواب
بايد دانست گاه باشد كه طفل در خواب خوابهاى هولناك بيند و بدان سبب ترسيده بيدار شود و اين چند قسم است :
يكى آن كه در بيدارى از چيزى ترسيده باشد و آن صورت در خيال قرار گرفته ، پس هر گاه به خواب رود و عقل مستور شود ، بر آن صورت خيالى جلوه كند و موجب فزع گردد .
علاجش آن است كه به هر حيله كه مناسب باشد خوف از وى دور نمايند و بر آن شىء مخوف طفل را دلير سازند و مستأنس گردانند و به لعب و حيله آن خيال را از وى فراموش نمايند .
و در ابتداى حال ارز پاكيزه بگيرند و به آب بشويند و آن آب را بدهند ، نفع دهد و خاكستر استخوان سرطان مع نبات خورانيدن مفيد است و خرفه بريان با نبات به دستور و تخم كشنيز خشك بريان با نبات