مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٠
فائده در تدبير فطام يعنى از شير بازداشتن
فائده در تدبير فطام يعنى از شير بازداشتن
فائده در تدبير فطام يعنى از شير بازداشتن
بايد دانست كه مدت طبيعى ارضاع دو سال است ، پس در شروع سال سوم از شير بازدارند اگر مانعى نبود و قبل از فطام هر گاه طفل را خواهش تناول غير شير پديد آيد اندك اندك بدهند از اغذيهء مناسبهء ملائمه .
و چون ثنايا ، يعنى دندان پيشين برآمدن گيرد ، در غذاى قوىتر رخصت دهند به تدريج .
و اصلا چيزى كه در مضغ سخت بود ندهند ، كه موجب بطوء بروز دندان مىشود ، بنا بر تحليل مادهء آن به مضغ صلب .
نخستين چيزى كه در اين وقت توان داد نان است كه مرضعه بخايد و بدهد ، بعد از آن ، نان به آب و عسل ، يا شراب ، يا به شير توان داد .
و هر گاه غذا دادن گيرند ، آب نيز قدرى بدهند ، خاصه كه ايام گرما بود و طفل ميل به آب همىكند .
گاه گاه آب به اندكى شراب ممزوج كرده دهند .
و اصلا توفير در طعام و آب نكنند كه باعث امتلا نشود .
و اگر امتلا حادث شود نشان آن به انتفاخ بطن است و بياض لون و جز آن از آثار امتلا ، بايد كه در اين حالت هيچ چيز وى را ندهند و به تنويم كوشند ، تا كه گرانى دور شود .
و هر چون كه زمانهء فطام نزديك‌تر رسد در شير تقليل كنند و در غذا تكثير و شبها از خواب بيدار كنند به تكليف و شير دهند تا باعث تنفّر شود و روزانه طعام وافر خورانند تا حاجت به شير كمتر شود و مذمّت پستان نزد ايشان اكثر كنند ، تا كه وقت طعام بلا تعب مدعا حاصل آيد .
و بعد فطام احسا و لحوم خفيفه توان داد .
و نيكوترين اشيا شير و برنج است و هريسهء گوشت نرم و نان ميده و اشباه آن .
و بهر اشتغال او از نان و شكر بلوطها سازند خرما مانند و گاه گاه يكان عدد به دست او بدهند .
و كذا از لعبها و شغلها هر چه موجب فراموشى پستان و شير بود به كار همين برند .
و اگر طفل به ياد پستان اضطرار كند و بگريد ، بايد كه چيزى تلخ غير مضر بر پستان طلا كنند و در دهن وى دهند تا از تلخى آن ، از آن تنفر كند .
و حيله‌هاى ديگر در اين امر بسيار است و معروف .
و بهترين موسم براى فطام بهار و پائيز است و عند الضرورة در آخر زمستان و آخر تابستان نيز مجوز ، اما در غلبهء صيف و شتا نشايد ، چه ، در صيف خوف است كه اسهال عظيم آرد و در زمستان سوء هضم و امثال آن .
و اگر بنا بر ضرورت در گرما اتفاق افتد واجب است كه چيزهاى مسكن العطش كه ميل به قبض داشته باشد ، خنك كرده ، هر ساعت قدرى به دو دهند ، چون دوغ شيرين و شيرهء خرفه بو داده و امثال آن بايد داد .
و از اغذيه ، پلاؤ خشكه و ماست و نان و مانند آن مناسب است .
و از چرب بسيار پرهيزانند .
و بر تارك سر حنا بندند يك روز در ميان و نشاسته در سركه و گلاب حل كرده بر آن محل طلا كردن جهت تشنگى طفلان به غايت نفع دارد .
اما از آن كه استعمال سركه بر سر اطفال خالى از ضرر نيست ، تا ضرورت قوى نبود نتوان كرد و شبها حنا بر دست و پا بستن و ميانهء روز در دوغ گاو سرد نشاندن و تن بدان شستن مفيد است .
و اگر در سرما بالضرور از شير باز گيرند بايد كه اغذيهء حارّه بالفعل خورانند و از آب سخت سرد منع نمايند و بدن را گرم دارند و دوا و فواكه هر چه دهند مناسب وقت