مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٧
انتباه اگر تنقيه به قى ميسر نيايد به مليِّنات مبرِّده چون ماء الفواكه طبع را توان گشود
يحتاج إلى غذاء كثير .
معنى ثالث آن كه مراد قليل التغذية باشد ، يعنى اگرچه در مقدار ، كثير بود ، اما در تغذيه ، قليل باشد .
و مقصود از تلطيف غذا در اين فصل همين معنى است .
و شك نيست كه چون در اين فصل ، كثرت در اخلاط مىباشد ، احتياج به ورود بدل ما يتحلل از خارج كمتر است ، پس قليل التغذيه كافى باشد . و از آن كه حرارت در باطن بسيار مىشود و هاضمهء معده قوى مىباشد ، افتقار مىافتد به آن كه چيزى كثير در معده وارد مىشود تا جهت اشتغال معده وافى بود .
و ظاهر است كه حصول اين دو غرض ، كه با وجود كثرت تناول ، ازدياد در اخلاط صورت بندد به غير از اين غذا كه ذكر شد حاصل نيايد .
و نظير آن ، بُقول غير حاره و تره است .
و بدانند كه در اين فصل ، رياضت معتدله محمود است ، بهر آن كه غرض از اين رياضت تحليل مواد مستكره است لا غير .
و ظاهر است كه اگر رياضت مُفرط بود ، تحليل بيشتر كند و سخونت آرد و مُعين طبع فصل شود به تسييل و تحريك اخلاط .
و كذا اگر رياضت به غايت قليل بود و تحليل معتدٌبه از وى حاصل نشود ، پس سزاوار آن است كه رياضت مذكور زائد فى الكثرة و ناقص فى الشدة بود ، تا تحليل آن بيشتر از تسخين آن باشد و ذلك هو المطلوب .
و نيكوترين لباس در اوائل ربيع سنجاب است ، لأن إسخانه يسيرٌ و به دستور ، ثوبها كه محشو بود به قطن مندوف قليل المقدار و دوخته باشند نزديك نزديك جهت تصغير حجم آن ، كه اين چنين قبا هم قليل اسخان است .
و أما الصيف فينقص فيه الغذاء و الشراب و الرياضة و يُلزم الظل و الكَنّ و الهدوء المُطفئات و يُبادَر إلى القي اما گرما پس بايد كه كم كرده شود در آن غذا و شراب و رياضت و لازم گيرد ظل را و كن و هدو و مُطفيات را و مبادرت كند به قى اگر ممكن باشد و سهل بود .
ظل ، سايه و كِن ، به كسر كاف و تشديد نون سفوف و پوشش‌ها كه ساتر بود از آفتاب كما ينبغى ، هدو ، آرام و سكون .
و معلوم نمايند كه در گرما ، هضم ضعيف شود و اخلاط ، گرم مىگردد و احتياج به تغذيه كمتر باشد با وجود كثرت تحليل و اين بنا بر غليان و ازدياد حجم اخلاط است ، پس تنقيص در غذا لازم باشد .
و به دستور در شراب و رياضت لما ذكر .
و فائدهء التزام سايه و جز آن كه مُسكِّنات غليان مواداند ظاهر است .
و اشربهء مُطفئه كه تكثير آنها در اين فصل ضرورى است ، شراب حماض است و شراب تمر هندى و مانند آن .
و نفع از آن جهت است كه اخلاط در اين هنگام طافى و مائل به فوق مىباشد و ايضا غالب صفرا است و وى لا محاله سهل الاجابة است به قى .
اما سهولت قى و عدم مانع ديگر و تقاضاى عادت ، البته مُرعى بايد داشت .
و ايضا استكثار فواكه رطب ، چون اجاص و بطّيخ رقّى و خيار ، مختار آمده ، جهت تسكين حرارت .
و بهترين مبرِّدات ، آب شيرين سرد است و موافق‌ترين لباس در اين فصل كتان است .
انتباه اگر تنقيه به قى ميسر نيايد به مليِّنات مبرِّده چون ماء الفواكه طبع را توان گشود
انتباه اگر تنقيه به قى ميسر نيايد به مليِّنات مبرِّده چون ماء الفواكه طبع را توان گشود
. و عند مس حاجت ، مغز فلوس خيار شنبر و هليله مدهّن با ماء الفواكه نيز ضم شايد نمود و ليكن به مسهلات قويه چون