مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٢
فائده انسان را احتياج به يقظه بالذات است
آفت قوى دفعةً احداث كند .
و امر به تدريج ، جهت آن است كه ترك عادت البته فورا ضرر مىكند ، اما اگر كسى شب بيدار بوده باشد و به مقتضاى طبع خواب كند ، شديد الضرر نيست ، بلكه مفيد است .
و اگر نه بر سبيل دوام باشد و ليكن در ايام گرما كه بنا بر طول نهار ، ماندگى وارد شود از يقظ و جهت تلافى آن در وسط نهار يگان ساعت خواب كند ، البته باعث راحت شود .
و خواب وسط النهار را قيلوله گويند و وى سنّت عادى آن حضرت است صلى اللّه عليه و سلم .
و اگر نيت سنت كند ثواب است و اگر ترك نمايد عتاب هم نه .
اما نوم بامداد كه مسمى است به عيلوله ، سخت زيان دارد ، خاصه اگر معده خالى بود .
و كذا نوم در وقت ضحى كه مسمى است به فيلوله ، تكدّر و فتور حواس پيدا مىكند .
و كذا نوم بعد زوال كه مسمى است به حيلوله ، لكونه حائلا بين النائم و الصلاة مُحدث نسيان است .
و كذا نوم آخر روز ، كه مسمى است به غيلوله ، باعث آفات كثير است به هلاكت مىكشد .
و اول به قاف است و ثانى به عين و ثالث به فا و رابع به حاى مهمله و خامس به غين معجمه .
و در كتب فقه اسامى ديگر براى نوم نهار نبشته ، لهذا با آنچه به طور طب مضرّت در آن مثبت شده و اكثر جهال بر آن رغبت دارند در اينجا به همان قدر اكتفا رفته .
و أما اليقظة بإفراط فتبيِّس الجسد و تفني رطوباته و تمنع الاستمرار و يفسد مزاج الدِماغ و إن أفرط في الغاية تورث الجنون اما بيدارى مفرط و به شب ناخفتن به تكلّف ، خشك مىكند بدن را و فانى مىسازد رطوبات آن را و منع مىنمايد استمرار را و فاسد مىسازد مزاج دماغ را و اگر افراط كند در غايت ، پيدا مىكند جنون را به واسطهء احداث يبوست در دِماغ و احتراق در خلط .
فائده انسان را احتياج به يقظه بالذات است
فائده انسان را احتياج به يقظه بالذات است
، بهر آن كه اسباب كمال او مرتبط به او شده و افتقار به نوم بالعرض تا ملالى كه حاصل شده باشد تدارك او به آن حاصل آيد .
اما از آن كه اعتدال در هر امر محمود است ، افراط هر كدام كه واقع شود باعث آفات مىگردد ، چنانچه گذشت .
و بايد دانست كه نوم معتدل اگرچه به جميع افراد انسانى نفع دارد و ليكن مشائخ را نافع‌تر است ، بهر آن كه حفظ رطوبت غريزى ايشان مىنمايد و رطوبت متقدمه را عائد مىسازد .
از اينجا است كه جالينوس هر شب بقلهء خس مطيّب تناول مىكرد و مىگفت : إنى الآن على النوم حريصٌ أي أني اليوم شيخٌ فينفعني ترطيب النوم .
و شيخ مىنويسد كه اين تدبير نيكوترين اشيا است مر كسى را كه قاصر النوم بود . و اگر بعد تناول خَسّ مطيّب و پس از استكمال هضم غذاى متناول ، استحمام نمايد و آب گرم بسيار بر سر ريزد اعانت تمام دهد بر نوم .
و تطيّب خَس آن است كه به افاديهء حارّه چون دارچينى و مانند آن خوشبو ساخته باشند .
و غرض از امتزاج افاديه با بقلهء خس ، تقليل تبريد وى است و كسر نفخش تا تنويم بىمضرت كند .
و چون كاهو شديد التنويم است اختلاط افاديه و يابسه مانع خاصيّت او نمىتواند شد ، با آن كه مقدار افاديهء مصلحه نيز ظاهر است كه نسبت به غذا ، در غايت قِلّت مىباشد پس به اعتبار كيفيت نيز در