مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٠
فائده [ تناسب حال و حال وقت در رياضت ]
حرارت غريزى به تبع آن نيز بدانسو مىگرايند ، پس بالضرور در آن عضو در قوت وى قوت پديد مىآيد حسب حال بإذن الله القوي المتعال .
و معلوم نمايند هر رياضتى كه مآل به عنف و شدت بود بايد كه نخست شروع در آن از تدريج نمايند تا بىآسيب باشد .
و رياضت محموده آن است كه معتدل القدر و بر وقت خويش باشد لهذا مىگويد : أما وقت الرياضة فعند نقاء البدن من الفضول الخلطيّة و البِراز و بعد انهضام الطعام اما وقت رياضت مُتعبه كه به تنفس عظيم انجامد نزد پاك بودن بدن است از فضله‌هاى خلطيه و از بِراز و پس از هضم شدن غذا ، بهر آن كه از رياضت مذكور اعضا گرم مىشوند و جذب بيشتر مىنمايند غذا را و بدان سبب غذا اگرچه غير منهضم باشد منجذب مىگردد و نفوذ غذاى نامنهضم احداث سده مىكند .
و معلوم است كه طبيعت عند فقدان غذا به تحليل اعضا مىگرايد تا كه بدل غذا ورود نمايد ، بناءً عليه جهت حمايت تا تحليل اجزاى ضروريهء اعضا نشود جاذبهء جگر هر گونه غذا را كه در معده است منهضم يا غير منهضم جذب همىنمايد .
و ايضا بايد دانست اگرچه رياضت در امتلاى معده يا امعا منهى است اما در حالت جوع شديد و خواى مطلق منهىتر است ، لهذا شيخ گفته : إن ارتاض ممتلياً خيرٌ من أن يرتاض خاويا .
و بقراط گفته : متى كان بإنسان جوع فلا ينبغي أن يتعب .
پس بهترين وقت بهر رياضت آن است كه متصل به تمامى هضم معدى بود ، بلكه اگر رياضت شديد باشد أنسب آن كه هنوز غذاى قليل در معده باشد كه شروع به رياضت كند تا در آخر رياضت خلو قوى و جوع مفرط واقع نشود و منهك قوت نگردد .
فائده [ تناسب حال و حال وقت در رياضت ]
فائده [ تناسب حال و حال وقت در رياضت ]
همچنان كه در رياضت تناسب حال مرتاض شرط است اعتدال حال وقت من حيث الفصل نيز شرط است .
اما تناسب حال مرتاض آن است كه آن شخص ذى رطوبت بود و مع ذلك حار بود يا بارد و اما اگر يابس البدن باشد ، خاصه كه محرورى بود ، وى را اجتناب از رياضت مُتعبه ضرورى است ، لهذا شيخ ميگويد : و ربما أوقعت الرياضة حار المزاج يابسة في أمراض فإذا تركها صح .
و كذلك در هر فصل به وقتى معتدل شروع به رياضت بايد كرد ، مثلا در زمان ربيع قريب به نصف نهار بهتر است و در صيف ، اول روز اولىتر و در شتا اگر مانعى نباشد آخر روز ستوده‌تر است و اگر عدم فرصت و جز آن مانع باشد اول روز يا شب مكان را گرم كنند به اعتدال و رياضت كنند و اگرچه نصف نهار در سرما مناسب‌تر به رياضت است ليكن چون آن در اكثر مخصوص جهت اغتذا است امر بدان نموده‌اند .
و ايضا از جمله شرائط ستودگى رياضت ، مراعات مقدار او است و در اينجا سه چيز مد نظر دارند :
يكى لون بدن ، چه ، مادام كه جودت در ازدياد باشد وقت رياضت است .
دوم حركات ، چه ، مادام كه حركات به نشاط و خفّت باشند وقت رياضت است .
سوم حال اعضا در انتفاخ ، چه ، مادام كه انتفاخ در زيادتى باشد وقت رياضت است ، اما هرگاه اين حالات در انتقاص افتد و عرق افراط كند بعد رياضت كثير ، واجب است كه قطع كند .
و قيد افراط عرق بعد رياضت كثير از آن نموده شد كه عرق غير مفرط كه در شروع رياضت مىشود از اين حكم خارج باشد ، لأنه مفيد لا يوجب