مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى ) — الصفحة ٣١١
قاعده اندر ترتيب غذا
نموده شد كه اگر معده ممتلى از غذا بود يا از شدت جوع صفرا به معده ريخته باشد لازم است كه در اين وقت غذا هيچ نشايد خورد و به تخليه معده از غذا در امتلا و تنقيهء صفرا در انصباب مرار بايد كوشيد و بعد معاودت شهوت طعام بايد داد .
و آثار انصباب مرار از سوء مزاج معده توان يافت .
اما فائدهء تقديم لطيف در صورت اعتدال جوع آن است كه چون حرارت در قعر معده بيشتر است لطيف را زود خواهد پخت و قبل از آن كه هضم در غليظ دخل كند صفوت آن را مندفع خواهد ساخت جانب جگر .
و معلوم شده كه تناول غليظ بر لطيف بعد هضم لطيف باك ندارد و اين نيز در همان حكم است به خلاف آن كه در لطيف و غليظ تفاوت كمتر باشد در لطافت و غلظ ، كه در اين تقدير ، تقديم غليظ مستحسن است كما ذكرناه مرارا .
اما فائده تقديم غليظ در صورتى كه اشتهاى مفرط باشد و معده خالى آن است كه چون معده شديد الافتقار به غذا است به مجرد ورود بر آن مشتمل خواهد شد و بنا بر اشتداد حرارت جوع ، زودتر خواهد پخت و ورود غذاى لطيف بعد او حيرت‌افزا نخواهد گشت به واسطهء عدم بقاى مخالفت بين الغذائين ، چه ظاهر است كه غذاى اول از حرارت مشتده چون به سرعت و فورا قبول نضج مىكند و بعد آن غذاى ثانى در اعالى معده وارد مىگردد هر دو غذا جهت تحقق مشاكلت فيما بين در حكم متحدين مىباشند و در اتمام هضم شريك ، به خلاف آن كه در چنين صورت لطيف را مقدم كنند كه اگر وى از جمله اغذيه سريع الفساد است بنا بر فرط حرارت جوع ، مستحيل به فساد خواهد شد ، لأنه باللطافة لا يفي الهضم في المعدة المشتعلة بالجوع يعنى استيفاى هضم نمىتواند كرد در شكم كه شعله از حرارت برآورده باشد از سبب گرسنگى ، پس غليظ كه عقب او وارد خواهد شد وى نيز فاسد مىشود .
و اگر غير سريع الفساد است لا محاله معده بر وى به شدت و رغبت مشتمل خواهد شد جهت افتقار او به غذا و سهولت حصول تغذيه از وى ، پس غليظ كه بعد وى خورده شود چون كه هضم او دير مىشود لاجرم موجب تحيّر طبع و تنفر معده از استيفاى هضم لطيف خواهد شد و در وى فساد خواهد افتاد و بدان سبب غليظ نيز فاسد خواهد شد .
و ايضا بدانند كه تناول نان فقط ، معده را خراب مىكند و آنچه منقول شده كه قدما يك وقت نان مىخوردند مراد آن است كه بدون گوشت با شيرينى مناسب مىخوردند ، نه آن كه نان صِرف مىخوردند ، كما نص عليه القرشي في شرح القانون .
و ايضا معلوم نمايند كه استعمال غذاى رقيق لغزندهء سريع الهضم همراه غذاى صلب غسر الهضم اصلا روا نيست و تقديم و تأخير سود ندارد ، بهر آن كه طعام لغزنده چون زود از معده به امعا مىرود ، غذاى ثانى را نيز مزلق مىسازد ، قبل بود يا بعد ، در صورت تقديم ظاهر است كه چون غذاى مذكور منحدر خواهد شد ، بعض اجزاى غليظ نيز به به تبع او منحدر خواهد شد هضم نايافته .
و در حالتى كه عقب غليظ خورند نمىتواند كه