مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٢
فائده در نبض اورام و تغير
سريع گردد و هرگاه رياضت به افراط تمام رسد دودى گردد يا نملى .
فائده در نبض طعام و شراب و آب
فائده در نبض طعام و شراب و آب
و مراد از شراب در اينجا خمر است ، بايد دانست طعام كه به اعتدال خورده شود نبض در آن عظيم و قوى و سريع و متواتر شود .
و اگر بسيار خورده شود نبض را مختلف و بىنظام سازد .
و اگر بسيار كم خورده شود مائل به قوت و عظم و سرعت نمايد و قوتش دير بماند .
و اگر مأكول گرم باشد و مزاج اصلى نيز گرم شود سوء المزاج گرم تولد كند و به سبب سوء المزاج قوت ضعيف شود و نبض نيز ضعيف و سريع و متواتر گردد .
و اگر مزاج اصلى سرد باشد و طعام گرم باشد با مزاج بسازد و نبض عظيم و قوى شود .
و همچنين اگر صاحب مزاج سرد چيزى سرد خورد سوء المزاج سرد پديد آيد و قوت به ضعف گرايد و بدان سبب نبض صغير و ضعيف و بطىء و متفاوت گردد .
اما شراب اگرچه بسيار متشرب شود و نبض بدان سبب مختلف و بىنظام گردد ليكن به اختلاف و بىنظامى كثرت طعام نرسد ، زيرا كه شراب لطيف و خفيف باشد اما شراب سرد بالفعل خواه به عمل سرد شده باشد خواه به سردى هواى زمستان حكم وى چون حكم غذاى سرد است و تغير نبض از وى حسب مزاج اصلى باشد چنانچه گذشت ، غايت آن كه هرگاه در تن گرم شود آن تغير نمىماند .
و شراب حار بالفعل خواه از سخونت هواى تابستان گرم شده باشد خواه به آتش حرارت آن از حرارت غريزى بس بعيد نباشد و حكم وى چون حكم غذاى گرم بود و تغير نبض از او حسب مزاج اصلى باشد چنانچه گفته شد .
و شراب بهر آن كه زودگوار است تغير در نبض زود مىفكند اما آب مرغوب بنا بر آن كه غذا را مددكار است و مبدق و منفذ به مجارى ضيقه ، فعل وى از باطن همچون فعل شراب باشد در اين امور . و بنا بر آن كه تن را گرم نكند حاجت از وى نيز افزون نمىگيرد . و از آن است كه نبض اگرچه از آب نوشيدن معتدل المقدار قوى مىگردد اما سريع عظيم متواتر نمىشود و حكم كثرت و قلت وى همچون حكم قلت و كثرت طعام باشد .
فائده در نبض كسى كه غسل كند به آب گرم يا سرد
فائده در نبض كسى كه غسل كند به آب گرم يا سرد
اگر آب گرم استعمال كند خاصه در حمام نبض عظيم شود و قوى و لين بعده سريع گردد يا متواتر .
و اگر در حمام دير نشيند حرارت تحليل رود نبض ضعيف و بطىء متفاوت مىگردد .
و اگر آب سرد استعمال كنند و سردى به قعر تن رسد نبض صغير و متفاوت گردد .
و اگر ظاهر تن سرد شود حرارت در باطن جمع گردد نبض قوى و عظيم و سريع شود .
و آب معدنها آنچه خشك‌كننده است چون شبّى و زاجى نبض را صلب كند و آنچه گرم‌كننده است چون كبريتى نبض را سريع كند .
فائده در نبض اوجاع
فائده در نبض اوجاع
بدانند كه تغير در نبض به سبب درد يا از شدت درد بود يا از اطالت مدت درد يا بنا بر حدوث درد به اعضاى شريفه ، اما چون درد آغاز كند هنوز كمتر باشد نبض قوى و سريع و متواتر شود به شرطى كه وجع در ظاهر بود . اما اگر در باطن باشد هم اندر ابتدا صغير و ضعيف مىكند نبض را .
و هرگاه وجع صعب شود نبض را ضعيف كند و صغير و متواتر و سريع . و هر چون كه مدت وجع افزونتر گردد تغير نبض قويتر و بيشتر باشد . و وقتى كه درد نهايت صعبى رسد و قوت ساقط گردد و نبض نملى شود .
فائده در نبض اورام و تغير
فائده در نبض اورام و تغير
ورم نبض را دو گونه باشد :
يكى آن كه ورم شريان تمام بدن را متغير سازد و اين ورم از سه حال خارج نباشد : يا آن كه ورم حار و عظيم بود يا در عضو شريف