مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى ) — الصفحة ١٣٨
فتح در اقليم سوم
در اقليم دوم و سوم مشترك كهنبايت و سورت هر دو بندر مشهوراند .
سومنات شهرى است بر ساحل درياى عمان .
ناگور شهرى است معروف .
برار ولايتى است قريب به خانديس و دكهن .
بگلانه ولايتى است ميان دكهن و گجرات و خانديس .
بنگاله ولايتى است در غايت وسعت منقسم مىشود به بيست و دو تومان چون : شريف‌آباد و سانگام و سليم‌آباد و گور و سنارگانو و سرىهمت و جنت‌آباد و گهوراگهات و نارنگ‌آباد و جهانگيرنگر كه در اين زمان دارالملك آن سرزمين است و اكبرنگر كه مسمى است به راج‌محل و جزآن .
اوديسه ولاتى است مشهور در هند و آن را گج‌پتى گويند ميان كلكنده و بنگاله واقع شده .
اجمير در راجپوتانه واقع است و مزار خواجه معين الدين چشتى رض بمثابه مهر منير تابان است .
اجودهن از بلاد پنجاب است .
بنارس معروف است .
بهار شهرى است در سرحد بنگاله .
قنوج معروف است .
كوچ ولايتى است ميان بنگاله و جيتا و گورگان .
از لفظ هند تا اينجا همه بلاد هند است كه در اين اقليم واقع است .
بحرين ولايتى است ميان بصره و عمان .
حجاز ولايتى است ميان يمن و شام مشتمل بر مكه معظمه و مدينه منوره و طايف و تهامه و بحران و جز آن .
مصر ولايتى است مشترك در دوم و سوم .
جده بندر معروف است .
گنك‌دژ شهرى است در توران .
تبت ولايتى است ميان چين و هند .
و جزيرهء سقوطره در بحر مغرب است .
فارس شهرى است در بلاد بربر .
سند ولايتى است برابر هند ، سند و هند هر دو برادر بودند از اولاد حام بن نوح كه در اين موضع سكونت داشتند .
فتح در اقليم سوم
فتح در اقليم سوم
ابتداى او از مشرق بلاد چين بود و بر بلاد يأجوج مأجوج و شمال بلاد تركستان و وسط بلاد كابل گذردپس حصار قندهار و وسط بلاد كرمان و سيستان و بلاد فارس و عراق و جنوب ديار بكر و شمال بلاد مغرب و وسط ولايت شام بگذرد ، پس بر بلاد مصر و اسكندريه و وسط قادسيه و قيران و بلاد كلنجه گذشته به بحر اعظم منتهى شود .
اماكن كه در وى هستند اين‌اند :
ايران مملكتى است در غايت وسعت ، عراق عرب ولايت است در ايران .
بغداد شهرى است مشهور و به مرقد شريف اولياى گرام پرنور .
كوفه شهرى است معروف .
نجف اشرف شهرى است دو فرسنگ از كوفه .
سامره شهرى است و در اصل نام وى سرّ من رائى است و مزار فيض آثار حضرت امام على نقى و امام حسن عسكرى رضى اللّه عنهما در آنجا است .
و بعضى آن را از اقليم چهارم مىشمرند .
مدائن از شهرهاى معروف است در عراق عرب و وى معظم‌ترين بلاد سبعه بود لهذا بدين نام خوانند .
و شش ديگر قادسيه و روميه و حيره و بابل و حلوان و نهروان بود و در اين زمان هر هفت شهر مذكور خراب است .
بصره شهرى مشهور و معمور است .
ابله به ضم همزه و موحده و لام مشدد شهرى است از بصره چهارده فرسخ در غايت خوبى .
يزد شهرى است معروف .
طبس كيلك شهرى است مشهور .
ابرقوة شهرى است كه بالفعل تعلق به عراق دارد .
فارس ولايتى است معروف .
دارالجود دار الملك ولايت فارس است .
زرنج شهرى است مختصر در ايران .
اصطخر شهرى عظيم بود الحال جزوى باقى است .
بيضا شهرى است معروف و تربتش به غايت سپيد است لهذا بيضا مىخوانند .
گازرون شهرى است با طراوت .
خوزستان ولايتى است فاسد الهواء .
اهواز ناحيتى است و سابق خوزستان به نام