مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٤٩
دربهاى مسجد
بسته است :
أعظم بخير خليفة سلطاننا * عبد المجيد المجد ذى الأمر الرشد
المغدق الحرمين جاري فضله * من فيض عين خزائن دوما يمد
من هذه بعض اوقاف له * تجري معينا بالظهور لمن ورد
تاريخها بحريم أرفع مسجد * حنفية يبقى بها النفع الأبد
سال 1261 ه .
در ميان باب الرحمه و باب السلام حجره‌اى قرار دارد كه به دريچه يا پنجرهء ابو بكر شهرت يافته است و آن در برابر درب خانهء ابو بكر واقع است كه در ديوار غربى مسجد اصلى است و ميان اين دو ، دار القضاء كه از آن عمر بن خطاب بوده قرار داشته است . بنابر وصيت عمر آن را براى اداى قرضش فروختند . اين قسمت را معاويه مجددا خريد و بر آن « دار قضاء الدين » نام نهاد . اين خانه را زياد بن عبيد اللّه حارثى در سال 188 هجرى كه بر مدينه ولايت داشت منهدم كرد و از آن فضايى براى مسجد به وجود آورد و در آن فضا ، خانه‌اى بنا نمود كه امراى مدينه در آن سكونت مىگزيدند .
سپس در سال 814 ه . غياث الدين ، پادشاه بنگال نوانخانه‌اى در اين جايگاه تأسيس كرد و مدتى بعد اين جايگاه جزو مدرسه و نوانخانه‌اى شد كه به وسيله اشرف قايتباى در سال 888 هجرى تأسيس گرديده بود . آنگاه مدرسه مبدل به دادگاهى شد كه قضات مدينه در آن قضاوت مىكردند . هنگامى كه قضات به دادگاه ديگرى كه در ميدان ساخته شده بود نقل مكان كردند ، مدرسه خراب شد و به وسيلهء سلطان عبد المجيد بر روى آن مدرسه و كتابخانه‌اى ساخته شد و بعدها در كنار آن دار الناظر المدرسه را در سال 1237 هجرى بنا نمود . سپس در سال 1287 هجرى اين مدرسه به وسيلهء سلطان عبد العزيز عثمانى تجديد بنا گرديد .
3 - باب المجيدى يا باب التوسل ؛ و آن در شمال مسجد واقع شده و از دربهايى است كه به وسيلهء سلطان عبد المجيد عثمانى در سال 1267 هجرى ساخته شد .
در قسمت چپ و روبروى اين درب وضوخانه و آبريزگاههايى قرار دارد .