سراج السالكين منتخب مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٤٩١

يادداشتهاى پژوهنده

434 / 2 روان / ت : « در آن » .

434 / 9 گردون / ت : « گردان » .

434 / 22 جفّ القلم بما . . . / از براى اين حديث ، نگر : احاديث مثنوى ، ص 38 .

منوچهرى دامغانى ترجمه گونه‌اى نغز از اين حديث سروده : « بود همه بودنى ، كلك فروايستاد » ( نگر : امثال و حكم ، ج 2 ، ص 584 ) .

435 / 16 آيد / ت : « آرد » ؛ و اين انسب است .

436 / 15 لمترى / در حاشيهء اصل نوشته شده است : « لمتر يعنى فربه و قوىكننده » .

مىگويم : دربارهء « لمتر » و « لمترى » ، نگر : لغات ، 8 / 172 و 173 .

437 / 16 بحت عتل / « بحت » در اصل طورى نوشته شده كه مىتوان احتمال داد خواست كاتب « بحث » بوده باشد .

ت : « بحث اى عتل » .

437 / 21 عيب / ت : « غيب » .

438 / 12 جهد / اصل : « او جهد » .

438 / 13 بنايد / چنين است در اصل .

439 / 10 نيازى شو / ت : « بيا زين سو » .

گويا ضبط سراج ، تصحيف ضبط ت باشد .

439 / 12 خليل / ت : « و جليل » .

439 / 24 ويرانى ويش / ت : « وى را بى ويش » .

440 / 3 اندرين راه . . . / نمونه‌اى است از حملات صوفيانه به فخر الدّين رازى - رضى اللّه عنه - كه داستانى دراز و باز رسيدنى دارد .

« فخر الدّين رازى . . . كه نزد محمّد خوارزمشاه محبوبيّتى عظيم داشت ، در دوران كودكى [ مولانا ] جلال الدّين يكى از علماى عمدهء شهر [ بلخ ] بود . گفته مىشود كه او آن حكمران را عليه صوفيان تحريك كرد و سبب شد كه مجد الدّين عراقى را در آمودريا غرق كنند ( 616 ق . / 1219 م . ) .

بهاء الدين ولد [ ، پدر مولانا ، ] نيز ، همان گونه كه از نوشته‌هايش بر مىآيد ، ظاهرا با فخر الدّين رازى مناسبات دوستانه نداشته است . [ او ] . . . قلبا با فلسفه . . . مخالف بود . اين نگرش را . . .

جلال الدّين هم به ارث برد و دوستش شمس الدّين كه رازى را « كافر سرخ » مىخواند ، اين طرز فكر را قوىتر ساخت . نيم سده بعد از مرگ رازى ، مولانا جلال الدّين از سرودن اين بيت مثنوى پرهيز كرد كه :

اندر اين بحث ار خرد ره بين بدى * فخر رازى رازدار دين بدى