سراج السالكين منتخب مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٤٣٥

فى تفسير قوله - عليه السّلام - : « جفّ القلم بما هو كاين »

كه قلم بنوشت كِه هر كار را * لايق آن هست تاثير و جزا

كج روى ، جفّ القَلَم كج آيدت * راستى آرى ، سعادت زايدت

ظلم آرى ، بد برى جفّ القَلَم * عدل آرى ، بر خورى جفّ القَلَم

چون بدزدى ، دست شد جفّ القَلَم * باده‌نوشى ، مست شد جفّ القَلَم

تو روا دارى ، روا باشد كه حق * همچو معزول آيد از حكم سبق ؟

كه : ز دست من برون رفته ست كار * پيش من چندين ميا ، چندين مزار

بلكه معنى آن بود جفّ القلم * نيست يكسان نزد من عدل و ستم

فرق بنهادم ميان خير و شر * فرق بنهادم ز بد هم از بتر

ذرّه [ اى ] گر در تو افزونى ادب * باشد از يارت ، بداند فضل رب

قدر آن ذرّه تو را افزون دهد * ذرّه چون كوهى قدم بيرون نهد

پادشاهى كه به پيش تخت او * فرق نبود از امين و ظلم‌جو

آنكه مىلرزد ز بيم ردّ او * وانكه طعنه مىزند در جدّ او

فرق نبود ، هر دو يك باشد برش * شاه نبود ، خاك تيره بر سرش

ذرّه [ اى ] گر جدّ تو افزون بود * در ترازوى خدا موزون بود

پيش اين شاهان هماره جان كنى * بىخبر ايشان ز غدر و روشنى

گُفتِ غمّازى كه بد گويد تو را * ضايع آيد خدمت تو سالها

پيش شاهى كه سميع ست و بصير * گُفتِ غمّازى نباشد جاى گير

جمله غمّازان از آن شَه آيِس‌اند * سوى ما آيند و در ما مىرسند

بد همىگويند شه را پيش ما * كه برو ، جفّ القلم ، كم كن وفا

معنى جفّ القلم كى آن بود * كه وفاها با جفا يكسان بود ؟

بل جفا را هم جفا جفّ القلم * وان وفا را هم وفا جفّ القلم

عفو باشد ليك كو فرّ اميد * كه بود بنده ز تقوى رو سفيد ؟

دزد را گر عفو باشد ، جان برد * كى وزير و خازن سلطان شود ؟

اى امين الدّين ربّانى ! بيا * كز امانت هست هر تاج و لوا