سراج السالكين منتخب مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٤٢٧

حكاية فى الجبر و الاختيار

گفت : نادر چيز مىجوئى وليك * غافل از حكم قضائى ، بين تو نيك

ناظر فرعى ، ز اصلى بىخبر * فرع مائيم ، اصل احكام قدر

چرخ گردان را قضا گمره كند * صد عطارد را قضا ابله كند

تنگ گرداند جهان چاره را * آب گرداند حديد و خاره را

اى قرارى داده ره را گام گام * خام خامى ، خام خامى ، خام خام

چون بديدى گردش سنگ آسيا * آبِ جو را هم ببين آخر شها !

خاك را ديدى برآمد بر هوا * در ميان خاك بنگر باد را

گفت حق ايّوب را در مكرمت * من به هر موييت صبرى دادمت

هين به صبر خود مكن چندين نظر * صبر ديدى ، صبر گردان را نگر

چند بينى گردش دولاب را ؟ * سر برون كن ، هين ببين تيزاب را

تو همىگوئى كه مىبينم و ليك * ديد آن را بس علامتهاست نيك

گردش كف را چو ديدى مختصر * حيرتت بايد ، به دريا درنگر

حكاية فى الجبر و الاختيار

حكاية فى الجبر و الاختيار

مرْ مُغى را گفت مردى كاى فلان ! * هين مسلمان شو ، بباش از مؤمنان

گفت : اگر خواهد خدا مؤمن شوم * ور فزايد فضل هم موقن شوم

گفت : مىخواهد خدا ايمان تو * تا رهد از دست دوزخ جان تو

ليك نفس نحس و آن شيطان زشت * مىكشندت سوى كفران و كنشت

گفت : اى منصف ! چو ايشان غالبند * يار او باشم كه باشد زورمند

يار آن تانم بدن كو غالبست * آن طرف افتم كه غالب جاذبست

چون خدا مىخواست از من صدق زفت * صدق او چه سود چون پيشش برفت ؟

نفس و شيطان خواستِ خود را پيش بُرد * وان عنايت قهر گشت و خُرد و مُرد

چونكه خواستِ نفس آمد مستعان * تسخر آمد ايش شاء اللَّه كان

من اگر ننگ مغان يا كافرم * آن نيَم كه بر خدا اين ظن برم