سراج السالكين منتخب مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٤٠٥

فى الانكسار و الفناء

اى برادر ! صبر كن بر درد و نيش * تا رهى از نيش نفس گبر خويش

كان گروهى كه رهيدند از وجود * چرخ و مهر و ماهشان آرد سجود

هر كه مرد اندر تن او نفس گبر * مر ورا فرمان برد خورشيد و ابر

چون دلش آموخت شمع افروختن * آفتاب او را نيارد سوختن

خار جمله لطف چون گل مىشود * پيش جزوى كو سوى كل مىرود

چيست تعظيم خدا ؟ افراشتن * خويشتن را خوار و خاكى داشتن

چيست توحيد خدا ؟ آموختن * خويشتن را پيش واحد سوختن

گر همىخواهى كه بفروزى چو روز * هستى همچون شب خود را بسوز

هستيَت در هست آن هستى نواز * همچو مس در كيميا اندر گداز

در من و ما سخت كردستى تو دست * هست اين جمله خرابى از دو هست

آينه [ ىْ ] هستى چه باشد ؟ نيستى * نيستى جو ، گر تو ابله نيستى

هستى اندر نيستى بتوان نمود * مال داران بر فقير آرند جود

نيستى و نقص هر جائى كه خاست * آينه [ ىْ ] خوبىّ جمله [ ىْ ] پيشه‌هاست

چونكه جامه چست و دوزيده بود * مظهر فرهنگ درزى چون شود ؟

ناتراشيده همى بايد جذوع * تا دروگر اصل سازد يا فروع

خواجهء اشكسته بند آنجا رود * كه در آنجا پاى اشكسته بود

نقصها آيينه [ ىِ ] وصف كمال * وان حقارت آينه [ ىْ ] عز و جلال

زانكه ضد را ضد كند پيدا يقين * زانكه با سِركه پديدست انگبين

هر كه نقص خويش را ديد و شناخت * اندر استكمال خود ده‌اسبه تاخت

زان نمىپرّد به سوى ذو الجلال * كو گمانى مىبرد خود را كمال

علّتى بدتر ز پندار كمال * نيست اندر جان تو اى ذو دلال !