سراج السالكين منتخب مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٩٥

حكاية

خوى شاهان در رعيّت جا كند * چرخ اخضر خاك را خضرا كند

لطف شاهنشاه جان بىوطن * چون اثر كرده‌ست بين در كُلّ تن

لطف عقل خوش نهاد خوش‌نسب * چون همه تن را درآرد در ادب

عشقِ شنگِ بىقرار بىسكون * چون در آرد كُلِّ تن را در جنون

هر هنر كاستا بدان معروف شد * جان شاگردان بدان موصوف شد

پيش استاد اصولى هم اصول * خواند آن شاگرد چُست باحصول

پيش استاد فقيه آن فقه‌خوان * فقه خواند ، نه اصول اندر بيان

پيش استادى كه او نحوى بود * جان شاگردش ازو نحوى شود

باز استادى كه او مَحْوِ رَهَسْت * جان شاگردش ازو محوِ شهست

زين همه انواع دانش روز مرگ * دانش فقرست ساز راه و برگ

نحويى روزى به كشتى در نشست * رو به كشتيبان نهاد آن خودپرست

گفت : هيچ از نحو خواندى ؟ گفت : لا * گفت : نيم‌عمر تو شد در فنا

دل شكسته گشت كشتيبان ز تاب * ليك آن دم كرد خامش در جواب

باد كشتى را به گردابى فكند * گفت كشتيبان بدان نحوى بلند :

هيچ دانى آشنا كردن ؟ بگو * گفت : نه ، اى خوش‌جواب خوب‌رو !

گفت كُلّ عمرت اى نحوى ! فناست * زانكه كشتى غرق اين گردابهاست

محو مىبايد ، نه نحو اينجا ، بدان * گر تو محوى ، بىخطر در آب ران

آب دريا مُرده را بر سر نهد * ور بود زنده ز دريا كى رهد ؟

چون به مردى تو ز اوصاف بشر * بحر اسرارت نهد بر فرق سر

اى كه خلقان را تو خر مىخوانده‌اى * اين زمان چون خر برين يخ مانده [ اى ]

گر تو علّامهء جهانى در جهان * نك فناى اين جهان بين وين زمان