سراج السالكين منتخب مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٦

فى نسيان الرّوح موطنها الأصلىّ لأنّها فى هذه النّشأة كالنّائم

آمده اوّل به اقليم جماد * وز جمادى در نباتى اوفتاد

سالها اندر نباتى عمر كرد * وز جمادى ياد ناورد از نبرد

وز نباتى چون به حيوانى فتاد * نامدش حال نباتى هيچ ياد

جز همين ميلى كه دارد سوى آن * خاصه در وقت بهار و ضيمران

همچو ميل كودكان با مادران * سِرِّ ميل خود نداند در لبان

باز از حيوان سوى انسانىاش * مىكشد آن خالقى كه دانىاش

همچنين اقليم تا اقليم رفت * تا شد اكنون عاقل و دانا و زفت

عقلهاى اوّلينش ياد نيست * هم ازين عقلش تحوّل كرد نيست

تا رهد زين عقل پُرحرص و طلب * صد هزاران عقل بيند بوالعجب

گرچه خفته گشت و ناسى شد ز پيش * كى گذارندش دران نسيان خويش ؟

تا از آن خوابش به بيدارى كشند * كه كند بر حالت خود ريشخند

كه چه غم بود آنكه مىخوردم به خواب * چون فراموشم شد احوال صواب ؟

همچنان دنيا كه حكم نايمست * خفته پندارد كه اين خود دايمست

تا برآيد ناگهان صبح اجل * وارهد از ظلمت ظن و دغل

خنده‌اش گيرد از آن غمهاى خويش * چون ببيند مستقر و جاى خويش

هر چه تو در خواب بينى نيك و بد * روز محشر يك به يك پيدا شود

آنچه كردى اندرين خواب جهان * گرددت هنگام بيدارى عيان

تا نپندارى كه اين بد كردنيست * اندرين خواب و تو را تعبير نيست

بلكه اين خنده بود گريه [ و ] زفير * روز تعبير اى ستم‌گير اسير

گريه و درد و غم و زارىّ خود * شادمانى دان به بيدارىّ خود

اى دريده پوستين يوسفان ! * گرگ برخيزى از آن خواب گران

گشته گرگان يك به يك خوهاى تو * مىدرانند از غضب اعضاى تو

خون نخسبد بعد مرگت در قصاص * تو مگو كه ميرم و يابم خلاص

اين قصاص نقد حيلت‌سازى سازى است * پيش زخم آن قصاص اين بازى است