سراج السالكين منتخب مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٤

فى ذمّ كثرة الأكل

از كتاب و اوستاد و فكر و ذكر * از معانى وز علوم خوب بكر

عقل تو افزون شود بر ديگران * ليك تو باشى ز حفظ آن گران

لوح حافظ باشى اندر دور و گشت * لوح محفوظست كو زين در گذشت

عقل ديگر ، بخشش يزدان بود * چشمه [ ىِ ] آن در ميان جان بود

چون ز سينه آب دانش جوش كرد * نىشود گنده ، نه ديرينه ، نه زرد

ور ره نبعش بود بسته ، چه غم ؟ * كو همىجوشد ز خانه دم‌به‌دم

عقل تحصيلى مثال جويها * كان رود در خانه‌اى از كويها

راه آبش بسته شد ، شد بينوا * از درون خويشتن جو چشمه را

طبع خواهد تا كشد از خصم كين * عقل بر نفسست بند آهنين

عقل ايمانى چو شحنهء عادلست * پاسبان و حاكم شهر دلست

همچو گربه باشد او بيدار هوش * دزد در سوراخ ماند همچو موش

گربه [ اى ] چه ، شير شيرافكن بود * عقل ايمانى كه اندر تن بود

غُرّهء او حاكم درّندگان * نعره [ ىِ ] او مانع چرّندگان

شهر پُردزدست و پُرجامه كنى * خواه شحنه باش گو و خواه نى

عقل ضدّ شهوتست اى پهلوان ! * آنكه شهوت مىتند ، عقلش مخوان

وهم خوانش آنكه شهوت را گداست * وهم قلبِ نقدِ زرِّ عقلهاست

بىمحك پيدا نگردد و هم و عقل * هر دو را سوى محك كن زود نقل

اين محك قرآن و حال انبيا * چون محك مر قلب را گويد بيا

تا ببينى خويش را ز آسيب من * كه نئى اهل فراز و شيب من

كار دوزخ مىكنى در خوردنى * بهر او خود را تو فربه مىكنى