سراج السالكين منتخب مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٠١

تمثيل لتبيين تفسير الآية المذكورة

فى تفسير قوله تعالى : « سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ » الآية

ما كجا بوديم كان ديّان دين * عقل مىكاريد اندر آب و طين ؟

چون همىكرد از عدم گردون بديد * وين بساط خاك را مىگستريد

ز اختران مىساخت او مصباحها * وز طبايع قفل با مفتاحها

اى بسا بنيادها پنهان و فاش * مضمرست اين سقف گردون اين فراش

آدم اسطرلاب اوصاف علوست * وصف آدم مظهر آيات اوست

هرچه در وى مىنمايد ، عكس اوست * همچو عكس ماه اندر آب جوست

بر سطرلابش نقوش عنكبوت * بهر اوصاف ازل دارد ثبوت

تا ز چرخ غيب و از خورشيد روح * عنكبوتش شرح گويد از شروح

عنكبوت و اين سطرلاب رشاد * بىمنجّم در كف عام اوفتاد

انبيا را داد حق تنجيم اين * غيب را چشمى ببايد غيب بين

در چه دنيا فتادند اين قرون * عكس خود را ديد هر يك چه درون

عكس آخر چند پايد در نظر ؟ * اصل بينى پيشه كن ، اى كج نگر !

خلق را چون آب دان صاف و زلال * اندر آن تابان صفات ذو الجلال

علمشان و عدلشان و لطفشان * چون ستاره [ ىْ ] چرخ در آب روان

پادشاهان مظهر شاهىّ حق * فاضلان مرآت آگاهىّ حق

قرنها بگذشت ، اين قرن نويست * ماه آن ماهست ، آب آن آب نيست

عدل آن عدلست و فضل آن فضل هم * ليك مستبدل شد آن قرن و امم

قرنها بر قرنها رفت اى همام ! * وين معانى بر قرار و بر دوام

آب مبدل شد درين جو چند بار * عكس ماه و عكس اختر برقرار

پس بنااش نيست بر آب روان * بلكه بر اقطار عرض آسمان

اين صفتها چون نجوم معنويست * دان كه بر چرخ معانى مستويست