سراج السالكين منتخب مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٠

حكاية

ليك از ايمان و صدق بايزيد * چند حسرت در دل و جانم رسيد !

داد جمله داد ايمان بايزيد * آفرينها بر چنين شير فريد !

قطره [ اى ] ز ايمانش در بحر ار رود * بحر اندر قطره‌اش غرقه شود

همچو آتش ذرّه [ اى ] در بيشه‌ها * اندر آن ذرّه شود بيشه فنا

اين به حيله آب و روغن كرد نيست * اين مثلها كفو ذرّه [ ىْ ] نور نيست

ذرّه چبْود ؟ جزو چيزى منجسم * ذرّه نبود شارق لا ينقسم

گفتن ذرّه مرادى دان خفى * محرم دريا نيى اين دم كفى

آفتاب نيّر ايمان شيخ * گر نمايد رخ ز شرق جان شيخ

جمله پستى گنج گردد تا ثرى * جمله بالا خلد گردد اخضرى

او يكى جان دارد از نور منير * او يكى تن دارد از خاك حقير

اى عجب ! اينست او يا آن ؟ بگو * كه بماندم اندرين مشكل ، عمو !

گر وى اينست اى برادر ! چيست آن ؟ * پُرشده از نور او هفت آسمان

ور وى آنست اين بدن اى دوست ! چيست ؟ * اى عجب ! زين دو كدامينست و كيست ؟

با يزيد ار اين بود ، آن روح چيست ؟ * ور وى آن روح است ، اين تصوير كيست ؟

حَيرت اندر حيرتست اى يار من ! * اين نه كار تست ، نى هم كار من

هر دو او باشد و ليكن ريع ذرع * دانه باشد اصل وانگه ترّه فرع

حكمت اين اضداد را با هم چو بست * اى قصاب ! اين گردران با گردنست

روح بىقالب نداند كار كرد * قالب بىجان ، فسرده بود و سرد

قالب پيدا و آن جان نهان * راست شد زين هر دو اسباب جهان

حكمتى كه بود حق را ز ازدواج * گشت حاصل از نياز و از لجاج

باشد آنگه ازدواجات دگر * لا سَمِع اذنٌ و لا عَينٌ بَصَر

گر شنيدى اذن ، كى ماندى اذن ؟ * يا كجا كردى دگر ضبط سخن ؟

گر بديدى برف و يخ خورشيد را * از يخى برداشتى امّيد را