سراج السالكين منتخب مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٨١

فى تفسير الأصمّ الشّديد السّمع و الأعمى الحديد البصر و العارى الطّويل الذّيل

عيب خود يك ذرّه چشم كور او * مىنبيند ، گرچه هست او عيب‌جو

عور مىترسد كه دامانش برند * دامن مرد برهنه كى درند ؟

مرد دنيا مفلس ست و ترس ناك * هيچ او را نيست وز دزدانش باك

او برهنه آمد و عريان رود * وز غم دزدش جگر خون مىشود

وقت مرگش گر بود صد نوحه بيش * خنده آيد جانش را از ترس خويش

آن زمان داند غنى كش نيست زر * هم ذكى داند كه او بد بىهنر

چون كنار كودكى پر از سفال * كو بدان لرزان بود چون ربّ مال

گر ستانى پاره [ اى ] گريان شود * پاره گر بازش دهى ، خندان شود

چون نباشد طفل را دانش نثار * گريه و خنده‌اش ندارد اعتبار

محتشم چون عاريت را ملك ديد * پس بران مال دروغين مىطپيد

خواب مىبيند كه او را هست مال * ترسد از دزدى كه بربايد جوال

چون ز خوابش برجهاند گوش‌كش * پس ز ترس خويش تسخر آيدش

همچنان لرزانى اين عالمان * كه بودشان عقل و علم اين جهان

از پى اين عاقلان ذوفنون * گفت يزدان در نبى : لا يعلمون

هر يكى ترسان ز دزدىّ كسى * خويشتن را علم پندارد بسى

گويد او كه روزگارم مىبرند * خود ندارد روزگار سودمند

گويد از كارم برآوردند خلق * غرق بيكاريست جانش تا به حلق

عور ترسان كه منم دامن‌كشان * چون رهانم دامن از چنگالشان ؟

صد هزاران فضل داند از علوم * جان خود را مىنداند آن ظلوم

داند او خاصيّت هر جوهرى * در بيان جوهر خود چون خرى

كه همىدانم يَجوز و لا يَجوز * خود ندانى تو يَجوزى يا عَجوز

اين روا وان ناروا دانى وليك * تو روا يا ناروائى بين تو نيك

قيمت هر كاله مىدانى كه چيست * قيمت خود را ندانى ، احمقيست

سعدها و نحسها دانسته‌اى * ننگرى سعدى تو يا ناشسته [ اى ]