سراج السالكين منتخب مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٦

تمثيل للطفه و قهره تعالى

ديدمش سوى چپ او آذرى * سوى دست راستش خوش كوثرى

سوى چَپّش بس جهانسوز آتشى * سوى دست راستش جوى خوشى

اندر آن آتش گروهى بسته دست * وندر آن كوثر گروهى شاد و مست

ليك لعبى بازگونه بود سخت * پيش پاى هر شقى و نيكبخت

هر كه در آتش همىرفت و شرر * از ميان آب بر مىكرد سر

هر كه سوى راست شد و آب زلال * سر ز آتش برزد از سوى شمال

كم كسى بر سرّ اين مضمر زدى * لاجرم كم كس در آن آذر شدى

جز كسى كو بر سرش اقبال ريخت * او رها كرد آب و در آتش گريخت

جوق جوق و صف‌صف از حرص و شتاب * محترِز ز آتش ، گريزان سوى آب

لاجرم ز آتش بر آوردند سر * اعتبار الاعتبار اى بىخبر !

بانگ مىزد آتش اى گيجان غول * من نيم آتش ، منم چشمهء قبول

چشم‌بندى كرده‌اند اى بىنظر ! * در منْ آ و هيچ مَنْديش از شرر

اى خليل ! اينجا شرار و دود نيست * جز كه سحر و خدعهء نمرود نيست

چون خليل حق اگر فرزانه‌اى * آتش آب تست و تو پروانه‌اى

جان پروانه همىدارد ندى * كاى دريغا صد هزارم پَر بُدى

تا همىسوزيد آتش بىامان * كورى چشم و دل نامحرمان

بر من آرد رحم جاهل از خرى * من برو رحم آرم از بينش‌ْورى

خاصه اين آتش كه جان آبهاست * كار پروانه به عكس كار ماست

او نبيند نور و در نارى رود * دل ببيند نار و در نورى شود

بس نكو گفت آن رسول خوش‌جواز * ذرّه [ اى ] عقلت به از صوم و نماز

زانكه عقلت جوهرست آن دو عرض * اين دو در تكليف آن شد مفترض

تا جلا باشد مران آيينه را * كِه صفا آيد ز طاعت سينه را

ليك گر آيينه از تن فاسدست * صيقل او را دير باز آرد به دست

وانكه زين آيينه او خوش مغرس است * اندكى صيقل‌گرى او را بس است