سراج السالكين منتخب مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٢٥

فى بيان حديث روى عن النّبىّ صلّى اللّه عليه و آله فى تقسيم الخلائق

پس درين تركيب حيوان لطيف * آفريد و كرد با دانش اليف

نام كالانعام كرد آن قوم را * زانكه نسبت كو به يقظه نوم را ؟

روح حيوانى ندارد غير نوم * حسّهاى منعكس دارند قوم

يقظه آمد ، نوم حيوانى نماند * انعكاس حسّ خود از لوح خواند

لاجرم اسفل بود از سافلين * ترك او كن لا احِبُّ الآفلين

زانكه استعداد تبديل و نبرد * بودش و از پستى آن را فوت كرد

باز حيوان را چو استعداد نيست * عذر او اندر بهيمى روشنيست

زو چو استعداد شد ، كان رهبرست * هر غذائى كو خورد مغز خرست

گر بلادُر خورد او ، افيون شود * سكته و بىعقليش افزون شود

ماند يك قسم دگر اندر جهاد * نيم حيوان ، نيم حىّ بارشاد

روز و شب در جنگ و اندر كشمكش * كرده چاليش آخرش با اوّلش

همچو مجنونند و چون ناقه‌ش يقين * مىكشد آن پيش و اين واپس ببين

ميل مجنون پيش آن ليلى روان * ميل ناقه از پى كرّه دوان

يكدم ار مجنون ز خود غافل بدى * ناقه گرديدى و واپس آمدى

عشق و سودا چونكه پر بودش بدن * مىنبودش چاره از بى خود شدن

ليك ناقه بس مراقب بود و چست * چون بديدى او مهار خويش سست

فهم كردى زو كه غافل گشت و دنگ * رو سپس كردى به كرّه بىدرنگ

چون به خود باز آمدى ، ديدى ز جا * كو سپس رفته‌ست بس فرسنگها

در سه روزه ره بدين احوالها * ماند مجنون در تردّد سالها

گفت : اى ! ناقه ! چو هر دو عاشقيم * ما دو ضد ، پس همره نالايقيم

نيستت بر وفق من مهر و مهار * كرد بايد از تو صحبت اختيار

اين دو همره يكدگر را راهزن * گمره آن جان كو فرونايد ز تن

جان ز هجر عرش اندر فاقه‌اى * تن ز عشق خاربن چون ناقه‌اى

جان گشايد سوى بالا بالها * درزده تن در زمين چنگالها