سراج السالكين منتخب مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ١٨٠

فى بيان الفناء و البقاء

گفت قائل در جهان درويش نيست * ور بود درويش ، آن درويش نيست

او سليمانست بىچتر و كلاه * زير حكم او ز ماهى تا به ماه

هست از روى بقاى ذات او * نيست گشته وصف او در وصف هو

چون زبانهء شمع پيش آفتاب * نيست باشد ، هست باشد ، در حساب

هست باشد ذات او تا تو اگر * بر نهى پنبه ، بسوزد از شرر

نيست باشد ، روشنى ندهد تو را * كرده باشد آفتاب او را فنا

در دو صد من شهد يك اوقيه خل * چون درافكندى و در وى گشت حل

نيست باشد طعم خل چون مىچشى * هست يك وقيه فزون چون بركشى

پيش شيرى آهويى بىهوش شد * هستىاش در هست او روپوش شد

اين قياس ناقصان بر كار ربّ * جوشش عشقست ، نه از ترك ادب

نبض عاشق بىادب بر مىجهد * خويش را در كفّه [ ىِ ] شه مىنهد

بىادب‌تر نيست زان كس در جهان * باادب‌تر نيست كس زو در نهان

هم به نسبت دان وفاق اى منتجب ! * اين دو ضد با ادب با بىادب

بىادب باشد چو ظاهر بنگرى * كه بود دعوى عشقش همسرى

چون به باطن بنگرى ، دعوى كجاست ؟ * او و دعوى پيش آن سلطان فناست

ماتَ زيد زيد اگر فاعل بود * ليك فاعل نيست كو عاطل بود

او ز روى لفظ نحوى فاعل است * ورنه او مفعول و موتش قاتلست

فاعل چه ؟ كو چنان مقهور شد * فاعليها جمله از وى دور شد

اتّصالى بىتكيّف ، بىقياس * هست ربّ النّاس را با جان ناس

ليك گفتم ناس من ، نسناس نى * ناس غير جان جان‌اشناس نى

ناس مردم باشد و كو مردمى ؟ * تو سر مردم نديدستى ، دمى

ما رَمَيْتَ اذ رَمَيتَ خوانده‌اى * ليك جسمى ، در تجزّى مانده‌اى

مُلك جسمت را چو بلقيس اى غبى ! * ترك كن بهر سليمان نبى