رشحات البحار ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٨
شبهه چهارم [ پس از آنكه با امر تو مخالفت نمودم ، چرا مرا عذاب دادى ، درحالىكه اين كار نه به تو سودى مىرساند و نه باعث آرامش تو مىشود ؟ ]
پس از بيان مطالب فوق ، اكنون مىگوييم [ خداوند در پاسخ ابليس مىگويد : ] عقوبت تو به عنوان انتقام من يا براى نفع و بهره‌گيرى من نيست ، بلكه ظهور اعمال تو در ملكوت انها است . اين است كه خداوند متعال پس از آنكه فرمود : « وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً » ، فرمود : « وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً » .
خلاصه ، باب ثواب و عقاب ، غير از باب پاداش و جريمه است ؛ زيرا ثواب و عقاب آخرت ، بر خلاف دنيا عين اعمال است . با اين تفاوت كه در آخرت ظهور ملكوت ان اعمال و غيبيات انها است ( نه خود ان اعمال ) . به‌علاوه ، اين ظهور نيز به‌حسب عوالم برزخ ، ملكوت ، و جبروت متفاوت است ؛ زيرا بديهى است كه قرب ، حقيقت ايمان ، علم ، و ساير كمالات امكان ندارد در عالم ملك ظهور يابند ؛ زيرا عالم ملك تنگنا دارد و گنجايش اين ظهورها را ندارد . عالم برزخ نيز نمىتواند انها را اظهار نمايد . همچنان‌كه عالم ملكوت نيز نمىتواند حقيقت علم و توحيد را نمايان سازد ؛ زيرا جايگاه اين امر عالم جبروت است .
بنابراين عالم برزخ ، انوار اعمال واقع در اين عالم نظير احسان به بندگان را به صورت نور سرور موجود در قلب مؤمن ، نمايان مىسازد ؛ زيرا اين نور در عالم ملك ظاهر نمىشود . چون اين عالم محل ظهور انوارى است كه با حس مقيد احساس مىشوند . اما نور سرور در عالم برزخ به صورت فرشته‌اى نورانى ظاهر مىشود و قبل از ورود روح به عالم برزخ ، به آنجا وارد مىشود و در حالى كه داراى صورت فوق‌العاده زيبا و پرنور و درخشان است ، به فرد مؤمن سلام مىكند و هم‌زمان با درود فرستادن بر وى ، نام او را بر زبان مىآورد و مىگويد : يا ولى اللّه .
قرب به خداوند در طاعات و عبادات نيز در عالم ملكوت ظهور مىيابد .
اعمالى نيز كه وجهه ملكى ندارند ، مانند نماز ، روزه ، حج ، و . . . نيز به همين صورت در عالم ملكوت ظهور مىيابند . همچنان‌كه جاى ظهور معارف ، علوم ، و حقايق در جبروت است . به‌طورىكه قران ، به اعتبار قرائتش در عالم ملكوت ظهور مىيابد . اين است كه به قارى گفته مىشود :
اقرأ و ارق « 1 »
( 1 ) . كلينى : كافى ، ج 2 ، ص 606 .