عوارف المعارف ( فارسى ) — الصفحة ٩
باب دوم در بيان تخصيص صوفيان به حسن استماع
باب دوم در بيان تخصيص صوفيان به حسن استماع
باب دوم در بيان تخصيص صوفيان به حسن استماع
عن زيد بن ثابت - رضى اللّه عنه - قال : سمعت رسول اللّه - صلعم - يقول : « نضّر اللّه امراء سمع منّا حديثا فحفظه حتّى يبلّغه ، فربّ حامل فقه الى من هو افقه منه ، و ربّ حامل فقه و ليس بفقيه « * » رسول خدا - صلعم - گفت : خداى تعالى تازه داراد ، روى مردى كه ، چون حديثى از احاديث من بشنود ، ياد گيرد و نگاه دارد ، تا آنگاه كه باز رساند ، پس فرمود كه : اى بسا حامل فقه و دانش ، كه از شره خواندن و ياد گرفتن ، و جمع كردن ، از فايده و خاصيّت آن محروم بماند و در ظلمت كسالت ، در عمل گرفتار شود ، و چون باز رساند ، مستمع را به حسن استماع ، و وجد در استعمال ، از آن فقه و دانش ، حظّى بيشتر و نصيبى وافرتر بيابد از او .
و ديگر گفت : بسا برگيرندهء بار علم و دانش ، كه از آن بار بىخبر باشد . و نصيب او ، بيش از تحمّل اعباء و مشقّت و عنا نباشد . و از دولت فايدهء آن خايب و بىبهره بماند .
شيخ - رضى اللّه عنه - گفت : اساس و بنياد جملهء خيرات ، در نيكو شنودن درج است . قال اللّه تعالى : « وَ لَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِيهِمْ خَيْراً لَأَسْمَعَهُمْ » « * * » يعنى : اگر خداى تعالى ، دانستى كه در وجود ايشان چيزى هست ، هرآينه بديشان شنوانيدى ، پند و حكمت و تذكير و موعظت . قال بعضهم : « علامة الخير فى السماع ان يسمع العبد بفناء اوصافه و يسمعه بحقّ من حقّ » يعنى : نشان خير ، در حسن استماع تعبيه است ، كه سالك به نور شمع حقيقى ، ظلمت فناى نفس ، ببيند و به دفع آن ظلمت مشغول شود . و حقيقت رضا و فرمان ، بداند و بدان قيام نمايد ، كه هر آن‌كس كه وسوسهء ديو و حديث نفس ، بر او غالب باشد بر حسن استماع قادر نتواند بود . و در حجاب غفلت بماند .
صوفيان و اهل قرب چون بدانستند كه ، كلام حق تعالى ، پيغامهاى اوست ، به بندگان او ، به حسن استماع ، آن خطاب مستطاب ، قبول كردند . و در معانى آن ، تدبّر و تفكّر بجاى آوردند . هر آيتى از آيات قرآن ، بحرى يافتند از بحار علوم ، كه متضمّن جواهر زواهر معانى بود ، هم از روى ظاهر ، هم از روى باطن . و محرّض ايشان شد ، بر اعمال صالحه و افعال پسنديده . و همچنين به نور حسن سماع ، باز ديدند كه ، احاديث و اخبار نبوى - عليه الصلاة و السّلام - وحى است مطلق ، و علمى است لدنّى ، تلقّى كرده از حضرت عزّت ، و بىغرضى ، و شائبه‌اى به خلق مىرساند . و ايشان را تحريض مىكند ، بر محاربت شيطان و مصالحت با حضرت عزّت ، چون اين حال ، بر نظر صائب ايشان كشف شد . متابعت شريعت واجب ديدند . و آن را مهم‌ترين كارها دانستند . كه مخالفت شريعت و وساوس شيطان ، دودى است برخاسته از آتش نفس امّاره ، و غبارى است
( * ) متن عوارف ص 19 و جامع الصغير ج 2 ص 187 . ( * * ) انفال / 8 : 23 .