شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٣

شنيدن آن طوطى حركات طوطيان

وحى آمد سوى موسى از خدا * بندهء ما را ز ما كردى جدا

تو براى وصل كردن آمدى * نى « 1 » براى فصل كردن آمدى

موسيا ! آداب‌دانان « 2 » ديگرند * سوخته‌جان و روانان ديگرند

عاشقان را هر نفس سوزيدنيست * بر دِهِ ويرانْ خراج و عُشر نيست

گر خطا گويد ، ورا خاطى مگو * ور بوَد پُرخون شهيد ، او را مشو

خون شهيدان را ز آب اولاتر است * اين خطا از صد ثواب اولاتر است

و ميوهء راز را « 3 » كه در دامن مريم افشاندند ، حضرت زكريّا « 4 » را از آن بويى ندادند و لهذا زبان تفحّص و سؤال أَنَّى لَكِ هذا « 5 » مريم از روى تعجّب گشادند .

اگر پادشَه بر درِ پيرزن * نشيند ، تو اى خواجه ! سبلت مكن

چرا در جهان افتد اين بانگ و شور * سليمان اگر گشت مهمانِ مور

[ 1759 ]

من چو لب گويم ، لبِ دريا بوَد * من چو « لا » گويم ، مراد « الّا » بوَد 29

مراد از اين بيت ، آن است كه ما هرگز از ياد حق غافل و از

/ B 31 /

ملاحظهء او عاطل نيستيم . مثلا اگر لفظى گويم كه دالّ بر غير حق باشد ، مراد من از آن لفظ حق است ، چنانچه مثلا لب كه در اين مصرع « 6 » افتاده است ، مراد من از اين لب لب دريا است و دريا عبارت از ذات حق است و لب دريا عبارت از ما سواى حق است .

يعنى : آن اسرار را اگر من بگويم ، از آن اسرار ما سوى اللّه بسوزد .

من چو « لا » گويم ، مراد « الّا » بوَد

يعنى : من كه نفى را اطلاق كنم ، مراد من از آن نفى ، اثبات است كه « 7 » ما را از غير حق كارى نيست .

( 1 ) . ش : نه . ( 2 ) . ش : آداب دانا . ( 3 ) . ش : - را . ( 4 ) . ش : ذكريا . ( 5 ) . ش : + يا . ( 6 ) . ش : مصراع . ( 7 ) . س : و .