شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٤

دفتر اوّل

مقصود از اين حكايت و افسانه ، محض افسانه و بادپيمايى است ؛ و از حقيقت حال من آگاه نگشته است كه ماتم‌زدهء فرقت جدايىام ، نه مترجم حكايت و نغمه‌سرايىام .

[ 7 ]

سرّ من از نالهء من دور نيست * ليك چشم و گوش را آن نور نيست

يعنى : شكايت جدايى از حكايت من دور نيست كه آن افسانه و حكايت عين شكوه و شكايت جدايى است و ليكن چشم و گوش را آن قوّهء « 1 » نور « 2 » باطنى نيست تا بدان قوّه و نور باطنى « 3 » ، حقيقت حال من بشنود و صورت آن حال ببيند .

[ 7 ]

آتش است اين بانگِ ناى و نيست باد * هركه اين آتش ندارد ، نيست باد

يعنى : اين بانگ نى ، آتش عشق و سوز جدايى است ، نه افسانه و بادپيمايى .

[ 11 ]

نى حريف « 4 » هركه از يارى بُريد * پرده‌هايش پرده‌هاىِ ما دريد

[ 12 ]

همچو نى زهرى و ترياقى كه ديد * همچو نى دمساز و مشتاقى كه ديد

زهر به اعتبار آنكه غمّاز و پرده‌در است و ترياق بنا بر آنكه حريف و مونس است .

[ 14 ]

مَحرم اين هوش جز بىهوش نيست * مر زبان را مشترى جز گوش نيست

يعنى : محرم هوش و حال نى كه از جدايى شكايت مىكند ، جز صاحب حال و بىهوش اين عالم نيست . زيراكه مشترى زبان ظاهر جز گوش ظاهر نيست .

[ 15 ]

در غمِ ما روزها بيگاه شد * روزها با سوزها همراه شد

يعنى : در غم و سوز فرقت و جدايى از عالم وحدت و يكتايى ، روزها ضايع و بيگاه « 5 » شدند .

( 1 ) . نسخهء « ش » از ابتدا تا اينجا را ندارد ، در عوض خطبهء مثنوى مولوى كه توسط عبد اللّه عبّاسى گردآورى و بر اساس نسخ متعدّد تصحيح شده آمده است ؟ ! ( 2 ) . ش : و نور . ( 3 ) . ش : - باطنى . ( 4 ) . س ، ش : حريفى . ( 5 ) . س : بيگانه .