شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٥٤٩

واژه‌نامه « 1 »

قول درشت : سخن تند و خشن ، سخن گستاخانه و آزاردهنده ، سخن زشت

قهربار : بارندهء قهر ، چيره

قى : استفراغ

قياس : منظور تمثيل است و قياس ابليس ، نه قياس منطقى

قيرگون : سياه چون قير

قيصر : لقب پادشاهان روم

كاركانى : يا مركّب از « كه » و « اركانى » و اركانى منسوب به اركان يعنى عناصر چهارگانهء باد و آتش و آب و خاك كه ركن و اساس تمامى اجسام‌اند . احتمال ديگر آنكه « كان كانى » باشد ؛ « كان » اوّل مركّب از « كه » و « آن » است و آن اشاره به آب اندر حوض دارد ؛ و « كانى » يعنى معدنى . شارح در متن احتمال اخير را گرفته ، ولى در « بيت » واژهء « كاركانى » را به كار برده است .

كاره : كسى كه كراهت دارد و ناخشنود است .

كاسد : بىرونق ، ناروا ، كسادآور ، مضرّ

كاف ران : فرج زنان

كاف : شكاف و مخفّف آن به كاف كافر ايهام دارد .

كافّه : تمامى ، همه

كالانعام : چون حيوانات

كالعدم : گويا كه نيست ، چون معدوم

كان : معدن

كاواك : زنبيلى كه به‌عنوان لانه براى پرندگان مىبافند .

كائنات : جمع « كاين » به معنى موجودات

كأن لم يكن : گويا كه نبوده ؛ به منزلهء نبود

كبّار : بسيار بزرگان

كبار : بزرگان

كبريا : عظمت و بزرگوارى ، بلندى مرتبت ، يكى از صفات ويژهء خدا

كبوتر : كنايه از كسى كه توان مقابله با وسوسه‌ها را ندارد .

كتم : پرده و حجاب

كتمان : نهان

كحّال : كسى كه به چشم سرمه مىكشد ، چشم پزشك

كحل : سرمه ، سرمه كشيدن

كديه : معرّب گدا و گدايى

كرّ : حمله كردن

كراسى : جمع « كرسى » ، تخت ، صندلى

كرام : جمع « كريم » ، بخشنده ، بزرگوار

كرامى : بزرگان من

كرّوفرّ : بازگشتن و گريختن ؛ كنايه از مجادله‌هاى فلسفى

كرها : از روى اجبار ، از روى كراهت ، از روى ناچارى و ناخوشنودى