شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٥٤٧

واژه‌نامه « 1 »

فربه : چاق ، پرگوشت

فرجى : قباى گشاد با آستينهاى بلند

فرح : شادى

فرخ : جوجه

فردوس : بهشت ، باغ

فرّ : شكوه و جلال

فرض : واجب

فرط : شدّت ، فزونى

فرقت : جدايى

فروزد : به هيجان آيد .

فره : افزون ، بسيار

فره دادن : فراوان دادن ، برترى دادن

فرهنگ : استادى ، دانش ، آگاهى ، خبرويت

فريق : گروه

فشاندن دانه : افشاندن دانه ؛ پاشيدن دانه

فصحا : جمع « فصيح » ، يعنى كسى كه خوب سخن مىگويد و سخنش از هرگونه پيچيدگى خالى است .

فطنت : زيركى

فطور : كاستى

فقد : نداشتن ، دست نيافتن

فكرت : انديشيدن

فلّاحان : جمع « فلّاح » ، كشاورزان

فلاسنگ : قلاسنگ يا فلاخن همان قلّاب‌سنگ است . در متن به ستور تند و توسن معنى شده است .

فندق تن : اضافهء مشبّه‌به به مشبّه : تن كه همچون فندق داراى مغز و پوست است .

فى الاخير : سرانجام

فيصل : داور ؛ به فيصل رساندن : پايان دادن

فى ما يرجى : آنچه بدان اميد مىرود .

فؤاد : قلب ، دل

قاصد : خواهان

قاصدا : از روى اراده و اختيار

قاصر : كوتاه

قاضى القضاة : كسى كه از جانب سلطان يا خليفه به سمت قضا در تمامى كشور منصوب مىشود ؛ در اينجا منظور خداست .

قاضى قضا : آنكه قضا و قدر به حكم اوست - خداى تعالى

قاف : كوه « قاف » محلّ استقرار سيمرغ ؛ كنايه از مرحلهء سير و سلوك و گاه كنايه از موانع سير و سلوك و عوالم جسمانى

قافيت [ 719 / 2 ] : قافيه در شعر همان لفظى است كه در آخر مصراعها تكرار مىشود ؛ امّا در اينجا كنايه از هماهنگى ظاهرى است .

قال : لفظ بدون تحقّق معنى در دل

قاهر : پيروز ، مسلّط