شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٥٣٨

واژه‌نامه « 1 »

روح قدسى : روح القدس يا جبرئيل

روح وحى : توانى كه در نهاد پيامبر است و به واسطهء آن به او وحى مىشود .

روح : در اينجا اهل معنا

روحانيان : مجرّدات ، سالكان

روحين : دو روح

روزش دير شد : محروم ماند .

ره دارد : هدايت يافته ، در راه راست قرار داد .

رهزن : دزد ، آنكه راه بندد

رهى : بنده ، غلام ، چاكر

رهين : گرو

رياضت شاقّه : كارهاى دشوارى كه سالك براى تهذيب نفس در مسير الهى انجام مىدهد .

ريب : ترديد ، دودلى

ريش : جراحت

ريع : باليدن ، نموّ ، فزونى و زيادت محصول

ريگ : شن و رمل ، سنگريزه

ريو : مكر و نيرنگ

رؤيت : ديدن

زاجر : مانع

زاد : توشه

زان سر : از عالم غير جسمانى ، از جهان غيبى

زاو : بنّا ، بنّاى ماهر

زبانه : شعلهء آتش

زبد : كف روى آب دريا

زپ : مفت ، آسان ، رايگان

زجاجه : شيشه ، بلور

زجر كردن : منع كردن ، بازداشتن

زحير : دل‌پيچگى ، مجازا رنجورى و مشقّت

زدود : پاك كرد ؛ آشكار كرد

زرّ ده دهى : كالاى خالص ، طلاى ناب

زر كند : كنايه از جسم را جان كردن

زردروى : شرمسار

زشت‌خام : در اينجا مردم دنيا ، تعلّقات دنيايى

زفت : درشت ، ستبر

زلت : بگردى تو

زمر : نى زدن

زنجيرنه : نهندهء زنجير ، زنجيرزننده ، به بند كشنده

زهر قاتل : زهر كشنده

زهره : كنايه از دليرى و جسارت

زياد : در بازى نرد ، وقتى طاس مىاندازيم و طرف مقابل مهره را تك مىبيند ، همين‌كه طاسش راست آمد ، آن مهره را مىزند و از خانه‌اش بيرون مىبرد . در اصطلاح بازى نرد ، اين مهره « زياد » است . يعنى بىفايده است و فقط يك اسم خالى است .

زيب : زينت ، زيور ، آرايش

زير و زبر : مجازا پريشان و آشفته ، بىنظم و ترتيب

ژغژغ : صداى سايش و برخورد گردو و بادام