شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٥٣٦

واژه‌نامه « 1 »

دم : نفس ، باد

دمدمه : هلاك و نيستى ، مكر و فسون ، آواز طبل و دهل

دمساز : يار ، هم‌نفس

دنگ : ابله ، حيران ، گيج ، سرگشته ، فرومايه ، پست ، كودن

دوچار زد : مقابله كرد

دو مرگ : رفتن و آمدن غم و شادى

دواب : جمع « دابّه » ، چهارپايان

دوردست : با تفصيل تمام

دور : دوره ، زمانه

دورباش : كنايه از موانع

دوزخى : دوزخ صفت

دوش : ديشب

ده دادن : مصدر مركّب ؛ ده يعنى ده انگشت و ده دادن يعنى انگشتان دو دست به قصد نفرت از هم باز كردن و به سوى كسى فرود آمدن ؛ به معنى خاك بر سرت ؛ بيزارى جستن

دهليز : راهرو

ديت : « ديه » ، خونبها

ديرشد : كنايه از دل‌سيرى و ملال

ديو : شيطان

ديوا : مركّب از « ديو » و « ا » خطاب ؛ يعنى اى ديو ؛ منظور از ديو در اينجا نفس نافرمان است .

ذاهل : فراموش‌كار

ذروه : قله ، نوك ، بلندا

ذرّيّات : جمع « ذرّيّه » ، فرزند ، نسل

ذريعه : وسيله

ذكى : هوشمند

ذلّ : خوارى

ذلّت : لغزش ، گمراهى

ذمّه : عهده

ذو الجلال : دارندهء شكوه و عظمت ، از اوصاف حق تعالى

ذو المنن : صاحب نعمتها ؛ از اوصاف حق تعالى

ذو فنون : دارنده و داناى فنون و دانشها

ذهب : زر ، طلا

ذهول : فراموشى

رائى : بيننده

رابح : سوددهنده ، مفيد

راتبه : مستمرى ، ثابت ، پيوسته

راتق : آنكه عالم به انجام كارى است ؛ كسى كه پارگى را درست مىكند .

راجع : بازگردانده

راد : بخشنده ، دلير ، باهمّت

راع : شبان ، سرپرست ، رهنما

راغب : طالب حق

رافض : ترك‌كننده