شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٥٣٢
واژه‌نامه « 1 »
حروف تهجّى : حروف الفبا
حريف : همكار ، هم‌پيشه ؛ مجازا رفيق و دوست
حزم : دورانديشى ، هوشيارى ، كم‌خردى
حسام : شمشير تيز و برّان
حسب : تنها ، فقط
حسبة للّه : براى خدا و بس
حشر اصغر : بيدارى پس از خواب
حشر اكبر : زنده شدن پس از مرگ
حشر : زنده كردن و جمع كردن مردگان
حشم : خدمتكاران
حصا : سنگريزه
حصاد : درو كردن
حضيض : پستى ، جاى پست ، پايين‌ترين مرتبه
حطام : خرد ، ريز ، شكسته ، مال دنيا
حظّ : بهره ، بهره‌مند شدن
حظوظ : جمع « حظّ » ، بهره‌ها
حفنه : يك مشت از هر چيز
حقود : بسيار كينه‌توز
حقيقت : اصل ، ذات ، ماهيت ، درستى ، مابازا ، واقعيت ، ضدّ مجاز ، « حقيقت » به‌معناى قيد « در حقيقت » يعنى « در واقع » است .
حكم : جمع « حكمت » ، علّت و سبب احكام الهى
حكمت : مصلحت
حلاوت : شيرينى
حلقه دادى : كنايه از شنوا كردن
حلل : جمع « حلّه » ، لباسهاى نو ، جامه‌هاى بلند
حلم : بردبارى
حلم‌اندود : حليم ، صبور ، بردبار ، شكيبا
حمّال : باربر
حمل : برج اوّل از دوازده برج فلكى برابر با ماه فروردين
حميده‌اطوار : اطوار جمع « طور » ، حالتها ؛ حميده‌اطوار ( صفت مقلوب ) حالتهاى نيكو و پسنديده
حميرا : مصغّر « حمراء » به‌معناى سپيد رنگ ، زن سپيداندام . پيامبر ( ص ) زن خود عايشه را به دليل سيماى سپيدش حميرا ناميد .
حنظل : ميوهء بسيار تلخ به‌اندازهء خربزهء كوچك كه آن را خربزهء ابو جهل نيز گويند .
حنين : ناله
حور : جمع « حورى » ، نان كنيز بهشتى
حىّ : زنده
حيران‌كن : حيران‌كننده
حيل : جمع « حيله » ، نيرنگها
خائف : آنكه ترس دارد .
خاتون : بانو
خارخار : خلجان و اضطراب