شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٥٣١

واژه‌نامه « 1 »

جهر : آشكارا

جهودان : جمع « جهود » صورت ديگر كلمهء « يهود » است . پس جهودان يعنى يهوديان و پيروان آيين حضرت موسى ( ع ) كه « نصرانى » هم ناميده مىشوند .

جيب : گريبان

جيّد : خوب

جيش : سپاه

جيفه‌خوار : مرده‌خوار

جيفه : مردار ، لاشه

چار : مخفف چهار ، منظور عناصر چهارگانهء آب ، باد ، آتش و خاك

چاش : خرمن

چاه كنعان : چاهى كه برادران يوسف ، او را در آن انداختند .

چست : چالاك ، تند و سريع ، زيبا و خوش‌اندام ، متناسب

چشش : اسم مصدر « چشيدن » : ذوق ؛ چاشنى كردن خوردنى و آشاميدنى . شارح معناى اخير را برگزيده است .

چشم اصلى : كنايه از چشم باطن

چشم دريا : كنايه از چشم سر ؛ ديدهء عقل

چشم فرع : كنايه از چشم ظاهر

چغز : قورباغه

چند حرف : كنايه از چهره و اجزاى آن

چوبك : چوب كوچكى كه براى نواختن طبل به كار مىرفت .

حاش للّه : پناه بر خدا ( اين جمله هنگام ، انكار به كار مىرود . )

حبّ : دوستى و علاقه

حباله : بند ، ريسمان

حبش : برخى گمان داشته‌اند كه حبش ، بردگانى از حبشه بوده‌اند . ولى طبق تحقيقات تاريخى ، روشن مىشود كه آنان گروهى بوده‌اند وابسته به پاره‌اى از قبايل عرب ؛ و سران قريش ، اين افراد را به استخدام خود در مىآورند و به نگهبانى بر كاروانهاى تجارى خود مىگماشتند [ شرح كفافى ، ج 2 ، صص 507 - 506 ] . ياقوت حموى حبش را قومى مىداند در سرزمين هذيل كه عمر خليفهء دوم ايشان را در بصره اسكان داد . معجم البلدان ، ج 2 ، ص 197 .

حبوب : « جمع حب » ، دانه‌ها

حجّت : دليل ، برهان

حرّ : آزاد

حرج : تنگى ، فشار

حرس : نگهبان ، پاسبان

حرف درد : حرف بىمعنى

حرمدان : كيسهء چرمى براى نگهدارى پول