شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٥٢٦
واژه‌نامه « 1 »
به‌غايت : نهايت ، شدّت
بقر : گاو
بقور : جمع « بقر » ، گاوان
بكرد : بنا كرد ، ساخت
بگسل : پاره كن ؛ رها شو
بل هم اضلّ : بلكه از حيوانات پست‌تر
بلا عذر : بدون عذر
بلا كيف : بدون كيفيت
بلغا : جمع « بليغ » ، كسى كه سخنش رسا و به مقتضاى حال شنونده است .
بلغار : در گذشته از سرزمينهاى بسيار دور به شمار مىآمده ؛ پايان آبادانيهاى شمال ؛ شهرى در حدود ده منزلى روم ؛ شهر سردسير صقالبه در شمال
بمجموعها : به تمامى ؛ در كلّ ، كلّا
بميزد : ادرار كند
بن : ريشه
بنان : انگشتان
بند خاطر : در ذهن جا گرفتن ، خاطر را مشغول كردن
بند : زندانى ؛ مجازا وابسته و دل‌بسته
بنه : رخت و لباس ، اسباب سفر
بوارق : جمع « بارقه » : انوار درخشنده‌اى كه از سوى خداست و به سرعت خاموش مىشود .
بو الحزن : بو مخفّف « ابو » . در اين تركيب به معناى پدر نيست ، بلكه به‌معناى منشأ و سرچشمه است . پس « بو الحزن » يعنى مايهء حزن و اندوه
بهايم : جمع « بهيمه » ، حيوانات ، چهارپايان
بهايى : فروختنى ؛ در اينجا در معرض ديد قرار دادن
بهل : بگذار ، رها كن
بىچونى : كنايه از عالم غيب
بىخويش‌رو : بىخويش‌رونده ، آنكه فانى در حق شده و با او سير مىكند .
بىرهى : گمراهى ، ضلالت
بىسر : بدون سر ، كنايه از مقام فنا و بىنشانى سالك
بىنصيب : بىبهره
بيدا : بيابان
بىروزى : بىنصيب از قسمت الهى ؛ مجازا نيازمند
بيضه : تخم
بىعايده : بىفايده ، بيهوده
بيگاه : وقت غروب و شام . مجازا زمانى كه سپرى شده باشد
بين بين : ميانهء نيك و بد ، متردّد شدن
بيّنات : جمع « بيّنه » دلايل روشن ، گواهها