شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٥٢٥

واژه‌نامه « 1 »

باطل ما عبّروا : آنچه گفتند ، نادرست است .

باعث : برانگيزاننده

باليده : گياه ، روييده . بىباليده : بىگياه

بانگ ناى : آتش ؛ سماع

بت [ 74 / 2 ] : آنچه بشر به دست خود مىسازد و عبادتش مىكند ؛ در اينجا منظور جسم است .

بتان : جمع « بت » ، در اينجا معشوقان و دلبران

بتر : بدتر

بحار : جمع « بحر » ، درياها

بحت : محض

بحتيت : بحت و محض بودن

بحر : دريا

بذاته : ذاتا

بر اللّه زد : كنايه از عاصى شدن به خدا و خدا را به خشم آوردن

بر خشك و تر است : اشاره است بدانچه بعضى در باب نامگذارى مسيح گفته‌اند كه چون در روى زمين راه مىرفت و زمين را مساحت مىكرد ، مسيح ناميده شد . شرح مثنوى شريف ، ج 4 ، ص 238 .

برّ : خشكى

بر سر مزن : نكوهش مكن ، سرزنش نكن

برّ : نيكى

براق : مركوب پيامبر ( ص ) در شب معراج كه او را به آسمانها برد .

برج نار : اشاره به آتشى است كه براى سوزاندن حضرت ابراهيم ( ع ) فراهم آورده بودند .

برجهم : روى برگردانم

برد و مات : كنايه از صفات جلال و جمال حق تعالى

برزخ : واسطه ، ميانه

برگ حس را از درخت افشان كردن : درك حسّى را رها كردن .

برگ بىبرگى : از تعلّق رها بودن و فانى در حق شدن

بزوغ : تابيدن ، طلوع

بساتين : جمع « بستان » ، باغها

بساط : گستردنى

بسته : وابسته

بسر : خرماى نارس

بشير : بشارت‌دهنده ، مژده‌دهنده

بصر : بينايى ، چشم

بصره : شهر بندرى در جنوب شرقى عراق ، كنار شطّ العرب ؛ گويند كه معرّب « بس راه » است .

بطّيخ‌زار : كشتزار خربزه

بعد العيان : پس از مشاهده

بعيد : دور