شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٤

رفتن قاضى به خانهء زن جوحى

هر گياهى ميوه‌ها از نور غيب * از پىِ آن كهنگى بىهيچ ريب

يعنى : مانند شاخ درخت ، از برگ وسواس و افكار ، اشجار وجود خويش را خالى بايد ساخت تا در عوض آن برگ افكار ، نور و غنچهء غيب از دامن و جيب تو مهيّا و پيدا گردد .

[ 4463 ]

خويش را در خواب كن زين افتكار * سر ز زير خواب در يقظه برآر

اين بيت و ما بعد اين بيت ، بيان و تفسير خزان و باد خوف حق است كه گريختن در آن باد خوف و خزان ، عبارت از اين است كه خود را از اين فكرهاى دنيا بردار و از خواب اين فكرهاى دنياوى سر افتكار خويش در يقظه و بيدارى آن جهان درآر و در ياد مبدأ و معاد ، اوقات خويش را مصروف دار .

رفتن قاضى به خانهء زن جوحى

رفتن قاضى به خانهء زن جوحى

[ 4496 ]

عاشقى كاو در غمِ معشوق رفت * گرچه بيرون است ، در صندوق رفت

[ 4497 ]

عمر در صندوق بُرد از اندُهان * جز كه صندوقى نبيند در جهان

مراد از « عاشق » ، عاشق مجازى است .

يعنى : عاشقى كه در غم و سوداى معشوق مجازى رفت و رشتهء دل بدان معشوق مجازى بست ، اگرچه به صورت بيرون صندوق است و ليكن فى الحقيقة درون صندوق است كه آن صندوق عبارت از خيال و تصوّر آن معشوق است .

[ 4499 ]

چون ز صندوقِ بدن بيرون / A 751 / رود * او ز گورى سوى گورى مىشود

يعنى : آن عاشق مجازى در وقت مفارقت روح از گور تن و صندوق بدن ، اگرچه به ظاهر خلاص از آن گور تن است و ليكن فى الحقيقة در گور تن و صندوق بدن معشوق مجازى محبوس و مدفون است . چرا كه خيال معشوق در آن عالم ، او را گور و عذاب است كه آن معشوق در آن عالم غير موجود و ناياب است .