شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٦٠

حكايت شب دزدان « 1 » كه سلطان محمود [ شب در ميان ايشان افتاد ] 261

[ 2877 ]

در زمين حق را و در چرخِ سَمى « 2 » * نيست پنهان‌تر ز روحِ آدمى

يعنى : نزديك حق از حضيض زمين تا اوج آسمان مانند روح هيچ‌چيز مخفى و پنهان نيست كه آن روح را در نهانخانهء خفا و بطون مخفى و مستور داشته ، كليد يافت آن روح در دست هيچ‌كس نگذاشته است .

باز كرد از حق دو چشم خويشتن * آنكه صاحب رفعت آمد در سنن

يعنى : به سايهء سرمهء حق و به كحل دارالشفاى مطلق ديدهء بينش و چشم معرفت اسرار هر فن بگشاد و پردهء حجاب از آن چشم بيرون نهاد ؛ و آنكه صاحب رفعت و بلندمرتبه در سنّت است و رهنماى كافّهء امّت است .

[ 2878 ]

باز كرد از رطب و يابس حق نورد * روح را « مِن أمر ربّى » مُهر كرد

يعنى : آنكه صاحب رفعت است و حق‌نورد است ، طومار هر رطب و يابس را باز كرده و بگشاده ، اسرار هريك بر منصّهء بيان نهاد و به‌خلاف روح كه صحيفهء اسرار آن روح به مهر قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي مختوم ساخت و به بيان آن نپرداخت و عدم بيان به سبب رؤيت و ديد آن روح بود كه

/ A 151 /

در اظهار حقيقت و كيفيت آن روح توقّف فرمود و لهذا كفّار عرب ، تصديق رسالت آن سرور كائنات وقتى نمودند كه آن سرور اسرار روح را بيان نفرمودند ؛ و در چه جويد كه بهره ندارد و نزديك چه گويد كه زهره ندارد . پس بيان روح ، علامت عدم ديد و معرفت آن روح است .

[ 2883 ]

عشقِ حقّ و سرّ شاهد بازىاش * بود مايهء جملهء پرده‌سازىاش

يعنى : عشق و محبّت حق در ظهور خويش از مكمن « 3 » خفاء وجود محمّد مصطفى بود

( 1 ) . س : حكايت شبا و روزان . ( 2 ) . س : سمين . ( 3 ) . س : ممكن ممكن .