شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٦

جواب گفتن قاضى صوفى را

جواب گفتن قاضى صوفى را

جواب گفتن قاضى صوفى را

[ 1618 ]

ضدّ و نِدّش نيست در ذات و عمل * زين دو پوشيدند هستىها حُلَل

يعنى : ضدّ و ندّ مر ذات حق و منزّه مطلق را اصلا موجود نيست ، نه در مرتبهء وحدت و نه در مرتبهء كثرت . وجود آن ضدّ و ندّ كه در عالم كثرت مرئى و مشهود است ، وهمى خيالى است كه ذات حق از ضدّ و ندّ منزّه و متعالى است و آن ضدّ و ندّ موج و كف درياست كه ذات آن دريا بدان موج جلوه‌نماست ، ليكن آن ذات بر صرافت خويش باقى و برجاست .

( بيت : )

چشم دريا باز شد ، معشوق را در خويش ديد * عين دريا گشت ، چون پيدا شد چشم حباب

[ 1622 ]

بر شمارِ برگِ بُستان ضدّ و ند * چون كفى بر بحرِ بىضدّ است و ند

يعنى : مقدار برگ بوستان عالم ضدّ و ندّ مرئى و مشهود است و ليكن فى الحقيقة آن ضدّ و ندّ مانند كف درياست كه به ظاهر ضدّ است و ليكن آن كف عين آن درياست .

[ 1623 ]

بىچگونه بين تو بُرد و ماتِ بحر * چون چگونه گنجد اندر ذاتِ بحر ؟ !

يعنى : چون در ذات بحر عدم ، چون و چگون را گنجايش نيست كه آن ذات بحت از اطلاق نفى صفات منزّه و مقدّس است . پس اثبات ضدّيّت در آن ذات چگونه گنجايش

/ A 541 /

نمايد ؟ !

[ 1624 ]

كمترينِ لُعبتِ او جانِ توست * اين چگونه [ و ] چونِ جان كى شد درست ؟ !

[ 1625 ]

پس در آن بحرى كه در هر قطره زان * از بدن ناشىتر آيد عقل و جان

[ 1626 ]

كى بگنجد در مَضيقِ « 1 » چندوچون ؟ ! * عقلِ كُل اينجاست از لايعلمون

( 1 ) . س : + و .