شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٣

رجوع كردن به قصّهء صوفى

قصّهء آن درويش كه از آن خانه هرچه مىخواست [ مىگفتند نيست ]

قصّهء آن درويش كه از آن خانه هرچه مىخواست [ مىگفتند نيست ]

سودِ او و بيعِ آن يارِ نكو * كوش / B 341 / نيكوخلق و هم نيكوش‌خو

يعنى : حق تعالى را از بيع بنده ، هيچ سود و بهبود خويش مقصود نيست ، بلكه مقصود از خريدن كالاى بنده ، سود بنده و جود بر آن بنده است ؛ و آن سود بنده گوش شنواى آن بنده است كه حق تعالى بنده را گوش شنوا عطا مىفرمايد و بيع آن بنده حسن خلق آن بنده است كه آن حسن خلق - كه عبارت از اطاعت و فرمانبردارى اوست - در معرض بيع آرنده است و گوش و هوش را به كلام حق برجاىدارنده است . پس سود بنده ، گوش و هوش بنده است و بيع آن بنده ، حسن خلق آن بنده است .

رجوع كردن به قصّهء صوفى

رجوع كردن به قصّهء صوفى

[ 1493 ]

چون ترازو ديد خصمِ پُرطمع * سركشى بگذارد و گردد تبع

مراد از « خصم » مشترى و طالب است يا احد الطرفين آن ترازو است .

يعنى : از جمله انصاف و عدل ترازو اين است كه اگر مشترى و طالب يا احد الطرفين را طامع و مستوفى حقّ خويش ديد ، از سركشى برآمده ، موزون را به مقدار طلب طالب بار خود كرده ، تابع آن طالب مىگردد .

[ 1494 ]

ور ترازو نيست گر افزون دهيش * از قِسَم راضى نگردد آگهيش

يعنى : اگر در آن ترازو ، قسمت افزون دهى ، آن خصم نيست و از افزون دادن تا آن خصم راضى نگردد ، از احمقى و ابلهى آن خصم است كه بر قسّام قضات عدول در جنگ و خشم است . پس هركه بر حكم قضات عدول راضى نگردد ، او نيز ابله و بيراه است .

[ 1499 ]

آن قَسَم بر جسمِ احمد راند حق * آنچه فرموده‌ست « كلّا و الشّفَق » 254

يعنى : قسمى كه حق تعالى بر شفق رانده است ، فى الحقيقة آن قسم بر جسم پاك