شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٢

داستان آن درويش كه « 1 » آن گيلانى را دعا كرد 252

[ 1194 ]

او ز بىچونى دهدْشان استخوان * در جنابت تن زن اين سوره مخوان

يعنى : آنكه از چونى گذشته است ، آن‌كس ديگران را استخوان اين جهان داده ، از قرب و نزديك خويش دور رانده است كه تو ناپاك و پليدى و به مرتبهء مسّ سورهء مصحف نرسيدى كه در جيفهء دنياوى ملوّث هستى .

[ 1195 ]

تا ز چونى غُسل نارى تو تمام * تو بر اين مُصحَف مَنِه كف اى غلام ! 251

يعنى : تا كه از مردار دنيا و از جيفهء سگان دست طلب بازندارى ، مسّ مصحف كه عبارت از قرب اوليا اللّه است ، بر خويش هرگز جائز ندانى .

داستان آن درويش كه « 1 » آن گيلانى را دعا كرد 252

داستان آن درويش كه « 1 » آن گيلانى را دعا كرد 252

[ 1240 ]

هر محدّث را خسان بددل كنند « 2 » * حرفش ار عالى بوَد ، نازل كنند

يعنى : سخن هر مذكّر و محدّث كه دانشور و سخن‌پرور است ، خسان و كژفهمان « 3 » نازل و پست مىسازند و از عروج لطافت به حضيض كثافت مىاندازند ، حرف خير را طرف شرّ مانند خواجه گيلى مىپردازند .

[ 1241 ]

زانكه قدرِ « 4 » مستمع آمد نبا * بر قدِ خواجه بُرد درزى قبا

يعنى : بناى سخن از اهل سخن بر قدر فهم و دانش مستمع واقع مىشوند به حسب « كلّموا الناس على قدر عقولهم » 253 زبان ترجمان و خامهء بيان او متحرّك و جارى مىشود و اگر نه بناى سخن بس عالى است و لهذا يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ از اوج « 5 » بيان حقيقت و ماهيّت هلال به سوى حضيض غرض ، به جهت فهم معترض نزول يافت كه فهم مخاطبان قابل و مستعدّ دريافت ماهيّت هلال نيست و اگر نه علم حق تعالى اوسع و اعلى است .

( 1 ) . س : - كه . ( 2 ) . س : كند . ( 3 ) . س : كژفهان . ( 4 ) . س : قدرى . ( 5 ) . س : للناس ازواج .