شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٤١

قصّهء احد احد گفتن بلال رضى اللّه عنه 249

[ 1023 ]

استخوان و باد روپوش است و بس * در دو عالم غيرِ يزدان نيست كس

مضمون اين بيت ، موافق اين حديث است كه « الاذنان من الرأس » 250 يعنى دو گوش از جملهء سر است ؛ چنانچه سر از شنيدن حرف و صوت بىاثر است ، همچنين گوش از آن شنيدن بىاثر است . چرا كه شنوندهء آن حرف و صوت ، ذات يزدان است و بس . چشم و گوش بهانه است و بس ، كه غير يزدان در هر دوعالم نيست كس ؛ و اين حديث را فقها براى مشروعيت مسبّح اذنين آورده‌اند .

( مصرع )

در هر دهن ، تنگ نباتى دگر است

[ 1189 ]

گفت چون باشد سگ كورى پليد * جَست او از خواب ، خود را شير ديد

اين بيت ، مقولهء بلال است - رضى اللّه عنه - است .

يعنى : من از خواب بيدار شده ، مانند شير از بركت ديدار تو اى پيغمبر خدا ! دلير گشتم و از نقص و رنج رستم .

[ 1191 ]

كورِ بر اشْكم رونده همچو مار * چشمها بگْشاده در باغ و بهار

يعنى : كه من مانند كور بر قوت شكم خويش روانه شده ، چشم معرفت در لقاى بهجت‌افزا به تو گشادم .

[ 1192 ]

چون بوَد چون آنكه از چونى رهيد * در حياتستانِ « 1 » بىچونى رسيد

[ 1193 ]

گشت چونى بخش اندر لا مكان * گِردِ خوانش جمله شيران چون سگان

يعنى : چون بود احوال كسى كه از چونى رهيده ، بر اوج لا مكان رسيده ، سگان دنيا را استخوان حيات « 2 » اين جهان و ريزه و نبات آب و نان اين خوان دنيا اعطا كند ؛ و سگان

/ A 341 /

اين دنيا بر سفرهء جود او ورود نمايند و آن جماعت عبارت از انبيا و اوليااند كه از چونى رهيده ، انعام و احسان دو جهان در كام اين و آن بخشنده‌اند .

( 1 ) . س : خيالستان . ( 2 ) . س : خيات .